І - тарау.  Кеѕес дјуіріндегі Јбіш Кекілбайдыѕ ќоєамдыќ-саяси, јлеуметтік-мјдени ґмірі мен кґзќарастары.

1.1. Јбіш Кекілбайдыѕ азамат ретінде ќалыптасуы жјне ќоєамдыќ есеюі.
        1.2. Јбіш Кекілбай шыєармаларындаєы ќоєамныѕ јлеуметтік,                                                                                                                                                                 мјдени-рухани ґмірініѕ бейнеленуі.
ІІ - тарау.  Тјуелсіздік жылдарындаєы Јбіш Кекілбай шыєармаларындаєы тјуелсіздік идеяларыныѕ негізгі бастаулары.
2.1. Тјуелсіздік жылдарындаєы  Јбіш Кекілбайдыѕ  ќоєамдыќ жјне саяси ќызметі.
2.2. Јбіш Кекілбайдыѕ тјуелсіз мемлекеттегі «Отан тарихы» туралы кґзќарасы.
Ќорытынды
Пайдаланылєан јдебиеттер тізімі
51- бет.

Кіріспе
Зерттеу ґзектілігі: Ќазаќстан Республикасыныѕ ґз тјуелсіздігін алєан жылдан бастап, елбасымыз Нўрсўлтан Јбішўлы Назарбаевтыѕ билікке келуі тўсынан бастап елге елеулі, халыќќа ќалаулы жазушыларымыз бен аќындарымыз  мемлекеттік билік жадына тартыла бастады. Сол азаматтардыѕ арасында кґрнекті ќаламгер, драматург, сыншы, мемлекет жјне ќоєам ќайраткері, философ Јбіш Кекілбайўлы Кекілбаевтыѕ жўлдызы жарыќ кґрінген болатын. Оныѕ еѕбектерініѕ барлыєы дерлік ел мен жер, Отан таєдырына арналєан. Јлеуметтік жјне экономикалыќ  мјселелерді тереѕінен ќарай отырып, ел болашаєы мен кґп ўлтты мемлекетіміздіѕ јл-ауќаты оныѕ жадынан тыс ќалєан емес. Осындай еліміздіѕ біртуар аќыны, жазушы јрі саясаткер ел ќалаулысыныѕ мемлекеттік жјне ќоєамдыќ ќызметімен, оныѕ ќаламгерлік шыєармаларынан тысќары ќалу ќателік деп білемін. 
Оныѕ шыєармаларымен танысу, мемлекеттік жјне ќоєамдыќ ќызметімен таныса отырып, Јбіш Кекілбайўлыныѕ біз білмейтўєын ќырлары мен сырларыныѕ јлі де кґп екендігін ўєамыз. Оныѕ јрбір шыєармасыныѕ маєынасы ґте тереѕ јрі оќырманныѕ жанын баурап алардай екендігін ўєыну оѕай. Јрбір жазєан еѕбегі мен јрбір атќарєан ќызметініѕ тиянаќты болєандыєы аныќ. 
Јбіш Кекілбайўлы кґптеген сыйлыќтардыѕ иегері жјне лауреаты. Таєайындалєан сыйлыќтары мен лауреат атаќтары тек ќазаќ жерінде єана емес, шетелдерде де ерекше ќўметпен тапсырылєан болатын. Оны тек ќазаќ елі єана емес, онымен ќоса  орыс, неміс, тїрік жјне т.б. елдерде сїйікті жазушы, кґрнекті ќаламгер јрі бірден-бір саясаткер деп таниды. Јбіш Кекілбайўлыныѕ мемлекеттік жјне  ќоєамдыќ-саяси белсенділігініѕ рґлі ерекше баєаланады.

Марапаттары:
•	«Ќазаќстан Республикасы бірінші Президентініѕ» ордені (2004 ж. желтоќсан) иегері;
•	«Ќўрмет белгісі» ордені иегері;
•	«Отан» ордені иегері;
•	«Ќазаќстан Республикасыныѕ тјуелсіздігіне 10 жыл» медалініѕ иегері; 
•	Абай атындаєы Ќазаќстан мемлекеттік сыйлыєыныѕ лауреаты;
•	ЌР Президентініѕ бейбітшілік пен келісім сыйлыєыныѕ лауреаты;
•	Немістіѕ «Фольк унд Вельт» кітап баспасы сауалнама хаттамасында «ХІХ єасырдыѕ таѕдамалы жазушылары» атаќ иегері;
•	«Азия-Африка» жазушылары халыќтар комитетініѕ мїшесі;
•	КСРО жазушылар Одаєы алќасыныѕ, халыќтар «Лотос» жазушылар сыйлыєыныѕ ќазылар алќасыныѕ, Мјскеудіѕ «Художественная литература», «Дружба народов» баспасыныѕ редакциялыќ алќа мїшесі1.
Ќазаќстанныѕ дамуы їшін јрќашанда ґз еѕбегін еш аямайтўєын Кекілбаев еліміздіѕ экономикалыќ, јлеуметтік, саяси, экологиялыќ, ўлтаралыќ, дипломатиялыќ, халыќаралыќ т.б. мјселелерінде белсенділік танытады. Тіл мјселесі де Кекілбайўлыныѕ жадынан ешќашан тысќары ќалєан емес. Ќазаќстанныѕ даму жолын саралап, халыќ таєдырына жанашырлыќпен ќарап, азаттыќ жолында, ўлттыќ мїдде мен ўлттыќ сананыѕ ґрбуіне ґз їлесін ќосќан бірден-бір азамат.  
Ел жаєдайы ушыєып тўрєан сјтте дїниеге келген Јбіш Кекілбайўлыныѕ балалыќ шаєы жан аярлыќтай ґтсе де ешќашан ґз арман-маќсатынан алыс ќалмаєан. Јкесінен алыс болса да, анасыныѕ ќолєабысы бола білді. Арманныѕ асќарында ґссе де сол арманныѕ жїзеге асатынына сенімі мол болатын. Жастайынан елім деп, жерім деп соќќан жас жїрегініѕ сыры тереѕде еді. Туєан жері Маѕєыстау ґѕірі Кекілбайўлы їшін арманмен ќўралєан, ерекше сипатќа ие болєан саєымдай еді. Сол арманныѕ жетегінде жїре отырып елдіѕ јл-ауќатын ґз шыєармаларында јсерлей жеткізе білді. 
Алєашында 1962 жылдары Ќазаќ Мемлекеттік Университетін жаќсымен бітіріп, сол жылдан бастап «Ќазаќ јдебиеті», «Лениншіл жас» секілді ерекше сипатќа ие болєан газет редакциясында јдеби ќызметкер жјне бґлім меѕгерушісі ќызметімен жўмыс атќара бастайды. Бўдан кейінгі жылдары да ґз жўмысын ќоєам тґрінен алады. Алайда јрбір атќарєан ќызметі ерекше сипатќа ие болатын. Ќайда жїрмесін ґз жадынан ел ќамын бір сјтке болса да есінен шыєармай, болып жатќан оќиєалардан бей-жјй жїрмеді.
Ґз еѕбегініѕ арќасында  Ќырєыз Республикасыныѕ еѕбек сіѕірген ќайраткері сыйлыєына иегер атанады. Ґзініѕ сол кездердегі жазєан еѕбектері шетелдіктердіѕ кґѕілін баурап алєандай.  
1964-1968 жылдары Ќазаќ КСР Мјдениет министрлігінде репертуарлыќ-редакциялыќ коллегия мїшесі ќызметін атќарады. Бўл жылдары да Јбіш Кекілбайўлыныѕ  шоќтыєы јрќашан биікте кґрінетін. 1970-1975 жылдары «Ќазаќфильм» киностудиясында бас редакторы болып ќызмет жасайды. 1975-1984 жылдары Ќазаќстан Компартиясы Орталыќ Комитетініѕ  мјдениет бґлімінде нўсќаушы, сектор меѕгерушісі болып таєайындалады. Бўл жылдар атќарєан жўмысы аз емес болатын. Ел ішіндегі ўлтаралыќ байланыстардыѕ дўрыс жолєа ќойылуы, экономикалыќ жјне јлеуметтік мјселелер,  ќўќыќтыќ мемлекет пен азаматтыќ ќоєам мјселесі  Јбіш Кекілбайўлын толєандырды. Осы салада  кґп еѕбек ете отырып, елді дўрыс жолєа, даму жолына салуда ўсыныстар жасаєан болатын. 1984-1986 жылдары Ќазаќ КСР Мјдениет министрініѕ орынбасары ќызметін атќарады. 1986-1988 жылдары Ќазаќстан Жазушылар одаєы басќармасыныѕ 2-хатшысы, 1988-1990 жылдары Ќазаќ КСР тарих жјне мјдениет ескерткіштерін ќорєау ќоєамы Орталыќ Кеѕесі президиумыныѕ тґраєасы болып таєайындалады. Бўл жылдары Јбіш Кекілбайўлы кґптеген тарихи-мјдени ескерткіштерініѕ ќайта жаѕєыруына жјне олардыѕ ерекше ќўметке ие болуына ґз їлесін ќосты.  1990 жылдан 1991 жылєа дейін Ќазаќстан Компартиясы Орталыќ Комитеті бґлім меѕгерушісі, Ќазаќ КСР Жоєарєа Кеѕесініѕ мјдениет, тіл жјне ўлтаралыќ ќатынастарды дамыту жґніндегі комитетініѕ тґраєасы ќызметін атќарєан болатын. 1992-1993 жылдары  «Егемен Ќазаќстан» газетініѕ бас редакторы  ќызметін атќарады. 1994-1995 жылдары Ќазаќстан Республикасы Жоєарєы Кеѕесініѕ тґраєасы ќызметіне таєайындалады. 1996 жылы ЌР Парламенті Мјжілісініѕ депутаты, комитетініѕ тґраєасы ќызметін атќарады. 1996-2002 жылдары Ќазаќстан Республикасыныѕ Мемлекеттік хатшысы, 2002 жылдыѕ аќпанынан Ќазаќстан Республикасы Парламенті Сенатыныѕ депутаты болып сайланады2. Осы жылдардыѕ барлыєында Јбіш Кекілбайўлыныѕ атќарєан ќызметі аз емес. Олардыѕ барлыєы дерлік мемлекет пен оныѕ даму жолына арналєан. Осы аралыќта жарыќ кґрген еѕбектерініѕ ґзі отансїйгіштік, ыќпалдастаќ пен тјуелсіздік таќырыптарына арналып жазылєан. 
 Таќырыптыѕ зерттелу деѕгейі: Јбіш Кекібайўлыныѕ ќоєамдыќ-саяси ќызметі ґте ауќымды, ќоєамдыќ алатын орны ґте ерекше. Кекілбаев ґмірі мен мемелекеттік ќызметтерін, атќарєан жјне атќарып жатќан еѕбектері ерекше ќўрметке ие. Бўл тўрєыда кґптеген еліміздіѕ жјне шет елдік азаматтардыѕ бірнеше кґлемді еѕбектері  жариялаєан болатын. Мемлекет жјне ќоєам  ќайраткері, философ, мемлекеттік сыйлыќтыѕ иегері, кґрнекті ќаламгер, драматург, сыншы, Парламент Сенатыныѕ  депутаты Јбіш Кекілбаев ґмірі, шыєармашылыєы мен ќоєамдыќ ќызметтеріне арналєан Сўлтан Оразалинніѕ екі бґлімнен тўратын деректі фильмі 2007 жылдыѕ 28 ќарашасында жарыќ кґрді. 
Јбіш Кекілбайўлы шыєармалары кґптеген таќырыптарєа арналєан. Алєашќы шыєармалары ќазаќ халќыныѕ ќиын-ќыстау кезеѕдердегі јл-ауќаты жайында баяндалады. Тарихи тўрєыда да Јбіш шыєармалары аз емес. Оныѕ шыєармалары јлемніѕ 14 тіліне аударылып, бірнеше маќалалар басылып шыќќан болатын. Оныѕ ішінде орыс тіліндегі, тїрік жјне неміс тілдеріндегі еѕбектері жарыќ кґрген. Тїркияда Јбіш Кекілбайўлы ќўрметіне арналєан жеке  пошталыќ марка ќолданысќа енгізілген. Тек ќазаќ елініѕ єана емес, бірнеше шетелдік мемлекеттердіѕ де сїйікті ќаламгері јрі ќоєам ќайраткері ретінде танылєан Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєамымызда алар орны ерекше.
Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєамдыќ-саяси ќызметі еліміз тјуелсіздік алєан жылдардан бўрын алєашќы бастауын алєан болатын. Одан бері келе еліміздіѕ тјуелсіздігі мен оныѕ тўраќты дамуымен, јлеуметтік жјне экономикалыќ тўраќтылыєы тўсында Јбіш  Кекілбайўлыныѕ ќызметі ерекше кґзге тїседі. Мемлекеттік даму тўрєысында, тўтастыќ пен ынтымаќтастыќ жјне јділеттілік Јбіш Кекілбайўлыныѕ ўранына айналєандай.
Зерттеу жўмысыныѕ маќсаты мен міндеттері:
1.	Ќоєам жјне мемлекет ќайраткері, ќаламгер, драматург, философ, сыншы Јбіш Кекілбайўлыныѕ ґмірі жјне ќызметімен танысу;
2.	Јбіш Кекілбайўлы шыєармаларына шолу жасау;
3.	Еліміздіѕ тјуелсіздігіне дейінгі жылдардаєы Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєамдыќ-саяси ќызметтерін ќарастыру;
4.	Ќазаќстан Республикасы тјуелсіздігініѕ алєашќы жылдарындаєы Јбіш Кекілбайўлыныѕ саяси ќызметтерімен танысу; 
5.	Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєамдыќ-саяси кґзќарастарын білу;
6.	Ќазаќстан Республикасы жјне шетел кґлеміндегі Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєам жјне мемлекет ќайраткері, кґрнекті ќаламгер ретінде алатын орны мен деѕгейінен маєлўматтар. 
Єылыми жаѕалыєы: Бўл аќырыпты зеттей келе, аса кґрнекті  мемлекет жјне ќоєам ќайраткері, философ, жазушы,  ќаламгер, сыншы, драматург, ќазаќ елініѕ ерекше тўлєаларыныѕ бірі Јбіш Кекілбайўлыныѕ сегіз ќырлы, бір сырлы бойындаєы ќасиеттерін оќып біліп, байќадым. Сондай-аќ Кекілбайўлыныѕ ерекше ќасиетерінен  басќа да, ерекшеліктерін білдім, атап айтќанда:
1.	Јбіш Кекілбайўлын халыќаралыќ интеллектуалдыќ јлеумет бойынша јлемніѕ  еѕ ойшыл 100 адамы санатында; 
2.	Немістіѕ «Фуль унд Вельт» баспасыныѕ дїниежїзіне танымал  200 їздік ќаламгердіѕ еѕ таѕдаулы 50-ніѕ ќатарында;
3.	Јбіш Кекілбаев еѕбектері тек ќазаќ тілінде єана емес, јлемніѕ 14 тілінде жарыќ кґріп, бірнеше мыѕ данамен тараєан;
4.	Егемендік алєан жылдардан бері Јбіш Кекілбайўлы кґптеген єылыми-танымдыќ, зерттеу еѕбектері жарыќ кґрді;
5.	Саясат, мјдениет пен тарихтыѕ ґзекті мјселелерінен кґптеген маќалалары жарыќќа шыќты;    
6.	Ќырєыз Республикасыныѕ ќайраткері, неміс жјне тїрік ўлттарыныѕ кґрнекті ќаламгері;
7.	Јбіш Кекілбаев ќўрметіне арналєан Тїркия  Республикасыныѕ пошталыќ марка айналымы;
8.	Кґптеген мемлекеттік сыйлыќтардыѕ иегері;
9.	Аќтау ќаласындаєы Јбіш Кекілбайўлына арналєан  мўражай;
10.	Кекілбаев еѕбектері жан-жаќты зерттеле келе, ќоєам ќайраткері ретінде жјне кґрнекті ќаламгер ретінде танылєан саяси тўлєа екендігі сараланып бір тўжырымєа келтірілді.
Зерттеу объектісі: Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєамдыќ-саяси кґзќарастары мен ойы, шыєармашылыєы мен ќоєамдыќ ќызметтері.
Зерттеудіѕ ќўрылымы: Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєамдыќ-саяси ой-пікірлері атты жўмыс екі тараудан, јр тарау екі бґлімнен жјне кіріспе мен ќорытындыдан тўрады. 

І - тарау.  Кеѕес дјуіріндегі Јбіш Кекілбайдыѕ ќоєамдыќ-саяси, јлеуметтік-мјдени ґмірі мен кґзќарастары.

1.1. Јбіш Кекілбайдыѕ азамат ретінде ќалыптасуы жјне ќоєамдыќ есеюі.

Ќазаќ елініѕ ерекше тўлєаларыныѕ бірі, ќаламгер, философ, сыншы, драматург, мемелекет жјне ќоєам ќайраткері Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєамымызда алар орны ерекше. 
Адам баласы дїниеге келерде бјрі бірдей сияќты. Ґсе келе јр тїрлі мінез – ќўлыќ бітеді. Ерен аќылды, туасы шешен, ойшыл, наєыз аќын, хас жазушы, азамат, ќайраткер болу барлыєына бўйырмайды. Јбіш Кекілбайўлы Кекілбаев 1939 жылдыѕ 6 желтоќсанында Маѕєыстау облысы, Оѕды ауылыныѕ Мырзаайыр деп аталатын жерінде дїниеге келген. 360 јулиеніѕ жері атанєан бўл мекенде  Јбіш Кекілбайўлы кіндік ќаны тамєандыќтан оны ерекше ќўрмет тўтады. Сол кездегі соєыс салдарынан ел тартќан кґп ќиындыќтар Јбіш Кекілбайўлыныѕ жан дїниесіне ерекше із ќалдырєан еді. Јкесі Кекілбай екінші дїниежїзілік соєыста ќаза болады. Анасы Айсјуле оныѕ осы кїнге жетуіне бірден-бір себепші. Отбасында жаєыз бала, екі јпкесімен сол жылдардыѕ салќын ызєарымен ґседі. Јкесініѕ орнын білдірмеуге тырысќан Јбіш анасыныѕ ќолєабысы болды. Екі апкесініѕ бірі мектепке баратын, ал екіншісімен Јбіш їйде ќалатын еді. Сол замандардаєы кездескен кґп ќиындыќтарды жеѕе білген ол жас кезінен јдеби шыєармаларєа ґте бейім болатын. Еѕ алєашќы «Екпінді егін сала ма?» атты кґлемді маќаласы сол кездегі «Сталин жолы» газетінде жарыќ кґрді. Маќаланыѕ кемшіліктері жан-жаќты талќылана отырып,  бірнеше тармаќтан тўратын ќаулы ќабылданєан болатын. Ол ќаулы ел кґлемінде жїзеге асты. Мектеп ќабырєасынан зерек ґскен Јбіш Кекілбайўлыныѕ болашаєы кемел еді. Маѕєыстау облысы, Оѕды ауылыныѕ Оѕды мектебін тамамдап, университет ќабырєасына аяќ басады.  1962 жылы С.М.Киров атындаєы Ќазаќ мемлекеттік университетініѕ филология факультетін жаќсымен бітіріп шыєады. Университет табалдырыєында оќуєа, ізденіске ґте ќўштар ол ґз замандастары Мўхтар Маєауин, Тґлек Тілеуханов сынды замандастарымен бірге жан-жаќты ізденісте еді.  1960 жылдары елді ќызыќтыратын бірден-бір мјселе ел мјселесі болатын.  Сол жылдары Јбіш Кекілбайўлы ґз замандастарымен бірге ел таєдыры, жер таєдыры тереѕ толєандыратын. Жасырын јдебиеттерді жиі оќу арќылы, тіл мен ел тарихын, есімдері ўмытылуєа айналєан ерекше тўлєаларды еске ала отырып ой бґлісу, ґз замандастарымен бірге жабулы шындыќты ўєынуєа ерекше уаќыт пен назарды аудару, сол мјселелер оларды бей-жай ќалдырмаєандыєыныѕ кґрінісі еді. 
Ќазаќ елініѕ ерекше тўлєаларыныѕ бірі, ќаламгер, мемелекет жјне ќоєам ќайраткері Јбіш Кекілбайўлыныѕ мемлекеттік ќызмет саласындаєы орны ерекше. Алєаш рет ґзініѕ ќоєам ќайраткері ретіндегі ќызметін 1962 жылы бастаєан болатын. Ол кездері «Ќазаќ јдебиеті», «Лениншіл жас» сияќты газеттердіѕ јдеби ќызметкері жјне бґлім меѕгерушісі ќызметінен бастайды. Осы жылдары ґзініѕ жарыќ кґрген бірнеше еѕбектерініѕ барлыєы дерлік ел, жер, Отан таєдырына байланысты ґрбіді. Еѕбектері мен маќалалары газет беттерінде жарыќ кґрді. Замандастары јрі јріптестерініѕ арасында ерекше озыєы саналатын. Сол кездердегі јріптестері Оралхан Бґкей, Аќселеу Сейдімбек, Кјрібай Ахметбекўлы, Оразбек Сјрсенбай, Ќалдарбек Найманбай, Кјдірбек Сегізбаев, Ќуанышбай Ќўрманєалиевтер сынды елдіѕ ќалаулылары Јбіш Кекілбайўлын ерекше ќўрметпен айтатын. «Лениншіл жас» газетініѕ сол кездегі бас редакторы Шерхан Мўртазаныѕ айтуынша: «Сол ортада жампоздай болып, Јбіш Кекілбайўлыныѕ тўлєасы ерекше тўрды. «Бўйдыраєан екі шекелі», толќынды бўйра шашты, тўѕєиыќ тереѕ ойлы кґз,- осы жігіт тым ерте есейген, жастайынан кґсемдікке жаралєандай, ќарттыѕ даналыєын бала жастан бойына жастанєандай, бай ќазыналы етіп, тјѕірім терезесін биік жаратќандай јсер ќалдырар еді. Ќазаќ јдебиеті јлемінде Јбіш Кекілбайўлы їлкен биікке кґтерілді. Јдебиетте ґзгелер байќамаєан, ґзгелер айта алмаєан сґзді айтты. Басќа ўлыс, ўлттардыѕ намысын ќорламастан, ќазаќ рухын асќаќтатты. Бояуы кґп, бай кґркемдікті былай ќойєанда, бўл жазушыныѕ азаматтыќ берік тўєырыныѕ айєаєы»,- дейді3.
1962-1965 жылдары Јбіш Кекілбайўлы «Ќазаќ јдебиеті», «Лениншіл жас»  газеттерініѕ редакциясында јдебиет-ґнер меѕгерушісі болып ќызмет атќарады. Жоєарєы оќу орнын жаѕа аяќтаса да, ўшќыр ойлы, шеберлігімен жўмысын ґте тиянаќты атќара білді. Јбіш Кекілбайўлы ел таєдырынан, болып жатќан оќиєалар мен саясаттан ешќашан тыс ќалєан емес. Оныѕ алєашќы «Еѕ баќытты кїн», «Тасбаќаныѕ шґбі» сияќты јѕгімелерінен бастап, «Кїй», «Шыѕырау», « Ханша дария хикаясы» повестері, «Аѕыздыѕ аќыры», «Елеѕ-алаѕ», «Їркер» романдары, јсіресе туелсіздік жылдарында жазылєан публицистикалыќ шыєармалары, «Абылай хан» драмасы Јбіштіѕ тўлпар шабысты жїйрік екенін, кґркем сґздіѕ нјзік ќўпияларын игерген зергер, оќушы кґкірегіне аќылдыѕ нўрын ќўятын ойшылдыєын танытты4.
Одан кейінгі жылдары мјдениет министрлігінде репертуарлыќ-редакциялыќ коллегия мїшесі ќызметін атќарады. 1970-1975 жылдары «Ќазаќфильм» киностудиясыныѕ бас редакторы ќызметін атќарады. Бўдан бертін келе Јбіш Кекілбайўлы кґп салаларда ќызмет атќарды. Ќазаќ Комунистік Партиясы Орталыќ Комтитетініѕ мјдени бґлімініѕ нўсќаушысы жјне сектор меѕгерушісі ќызметін, Ќазаќстандыќ мјдениет министрлігініѕ орынбасары, Ќазаќстандыќ жазушылар Одаєы басќармасыныѕ 2-ші хатшысы. 1988-1990 жылдары тарих жјне   мјдени ескерткіштерді  ќорєау ќоєамы орталыќ кеѕесі президентініѕ тґраєасы ќызметіне ўсынылады. Осы жылдары Јбіш Кекілбайўлы бірнеше жерлерге іс-сапармен аттып, тарихи ескерткіштерді ќорєау мен тарихи жерлерді жаѕєырту мјселелерінде ерекше жўмыстар жасай білді. Маѕєыстау ґѕірінде болєан іс-сапарында сол ґѕірдегі тарихи ескерткіштерге сипаттама бере отырып, олардыѕ  елеусіз ќалдырылмайтындыєы жґнінде баян еткен болатын. Тарихи-мјдени мўра саласында жїрген уаќытында Јбіш Кекілбайўлы «Мирас» ќорыныѕ ашылуынан бастап ерекше таихи мўраларєа кґз жігін тіге бастады. Оєан ќоса мўра тану мен мўра зерттеудегі сараѕдыќ тґѕірегінде де ґз ойын аныќ білдірген болатын. Ґз маќсатын жїзеге асыруда Јбіш Кекілбайўлы сол жылдары «Білім» ќоєамымен бірігіп, «Тарихи білімдер таратудыѕ апталыєын», Мјдениет ќорымен бірігіп ЮНЕСКО-ныѕ «Жібек жолы» программасы аумаєында арнайы конференция, Архитекторлар одаєымен бірігіп «Ќала жјне табиєи-тарихи ая» халыќаралыќ конференциясын, Ќазаќ телевидениесі, «Ќазаќфильм» киностудиясы арќылы аталмыш шараларєа орайластырєан єылыми-кґпшілік фильмдер шыєару істерін жїзеге асырєан болатын. Сол жылдары ежелгі Тараздыѕ, Жамбыл облысындаєы Аќтґбе су ќоймасын, Сайрам  зиярат орындарын ќалпына келтіруге ат салысып, олардыѕ ќайта жаѕєыруына бастау бола білді3. Мјдени-тарихи  мўраларды зерттеуді ќолєа алєан Јбіш Кекілбайўлы болашаєы жарќын јрі баянды егеменді ел болатынымызєа сенімі мол еді. 
Тарихи мўраєа ќамќорлыќ жасау – тек ґткенге ізет емес, ол еѕ алдымен болашаќтыѕ ќамын ойлау. Јлеуметтік белсенділікті ауадай ќажет ететін тўста Јбіш Кекілбайўлы бабаларымыздыѕ, кїллі ќоєамымыздыѕ, тарихымыз бен халќымыздыѕ рухани мерейіне ќатысты кґптеген іс-шараларды жїзге асыруєа ат салысќан азамат5.        
1988-1990 жылдары Ќазаќ КСР тарих жјне мјдениет ескерткіштерін ќорєау ќоєамы Орталыќ Кеѕесі президиумыныѕ тґраєасы. Бўл жылдарда жасаєан еѕбегі де ауыз тола айтарлыќтай. Мјселен, біздіѕ дјуірімізге дейінгі ХІІ-Х жјне ІІІ мыѕ жылдыќтыѕ 400-ге жуыќ ескерткіштерініѕ ќазба жўмыстары арќылы Ќазаќстанда табылєандыєы, Ќаратау бойындаєы, Арал маѕындаєы, Ќараторєай жаєалауындаєы, Жезќазєандаєы, Алтайдаєы Усть-Нарым, Кіші Краснояр, Батыс Ќазаќстандаєы Ырєыз, Ќараќўм т.б. ескерткіштері ежелгі заманныѕ бет-бейнесініѕ кґзін ашуда еѕбек етті.  
«Мјдениетті адам мјдениетті алаламайды, баєалайды, ґзгенікі, ґзімдікі деп бґлмей, біреуін ќолдап, біреуін ќорламайды, бјріміздікі деп бјрін де бірдей баєалап, бірдей ќорєайды. Ќайсысыныѕ да тарихы мен сыр-сымбатына жіті їѕіліп, тереѕ тїсінуге тырысады. Мјдени плюрализм осылайша орныєады. Ондай ґрелі рухани ќызметін жаќыннан бастап алысќа, ґткеннен бастап ертеѕге ќарай жалєастырады. Ґткендегіні бїгінгініѕ, бїгінгіні – ертеѕгініѕ мўрасы деп біледі.  Мўра – ол тек тарихи ескерткіштердіѕ жиынтыєы емес, ол адамдардыѕ дјйім кїрделі, дјйім белсенді јрекеттерініѕ барлыќ жемісі мен нјтижесі, жеѕісі мен таєылымы». 
1990 жылдан бастап Ќазаќстан Компартиясы ОК бґлім меѕгерушісі, Ќазаќ КСР Жоєарєы Кеѕесініѕ мјдениет, тіл жјне ўлтаралыќ ќатынастарды дамыту жґніндегі комитетініѕ тґраєасы болып ќызмет атќарады. Халќымыздыѕ ґзегін ґртеген тіл мјселесі бойынша Јбіш Кекілбайўлы кґптеген жиындарєа ќатыса отарып, ќазаќ тіліне деген мјселеніѕ шешілуінде ґз кїшін аямады. 
Еѕ басты мјселе – ынтымаќ тґѕірегінде ќаншама рет јѕгіме ґрбітті. Ґйткені, сол кездегі ел мїддесі тек кґптіѕ кїшімен єана жїзеге асатын шаруа еді. Ал кґпті кім-кімніѕ де кґѕілінен шыєа алатындай жґн пиєыл, жїйелі жосыќ  ќана ортаќ іске жўмылдыра алады. Барлыќ нјрсеніѕ болмасын јуел басы татулыќ пен ынтымаќ екендігін ортаєа салатын. Кґп ўлтты мемлекет ґз ґрмегін ќўрайтын јр тінніѕ бояуыныѕ, ќаныќ арќауыныѕ шираќ болєанына мейлінше ќам жемесе, ґзі де ойдаєыдай ґркендей алмайтыны аныќ болатындыєын атап ґткен болатын. Ќўќыќтыќ мемлекет пен азаматтыќ ќоєам орнатуєа бел байлаєан елдіѕ одаќтыќ парламенттіѕ де алдымен ќолєа алып, алдымен жїзеге асыруы тиіс еѕ басты парыздарыныѕ бірі. Ол їшін азаматтыќ ќоєамєа азаматтыќ ќорєаныс керек екендігін де жасырмайтын. Ўлтаралыќ мјселелердіѕ алдын алу їшін еѕ алдымен сол ўлттар арасындаєы келіспеушіліктерді, јділетсіздікке јкелетін, жарасымды ќарым-ќатынасты їзетўєын оќиєалардыѕ алдын алу керектігін атап ґткен еді. Сол кездегі ќазаќ тілініѕ толєандырып отырєан  мјселесінен де алшаќ ќалмады. 
 Ўлтаралыќ ќатынаста тек экономикалыќ жарасымдылыќты алєа тартќан болатын. Сонымен бірге Ќазаќстанныѕ экономикалыќ ахуалы мен тілдіѕ пайдаланылуы, рухани мїдделерді ќанаєаттандыру мен мемлекеттік шаруашылыќты басќаруда јділетті ґкілеттілікті конституциялыќ реттілікке кґшірудіѕ мјні зор екендігін атап ґткен болатын.  Кґп ўлтты республика жаєдайында экономиканы жаѕєырту мен єылыми-техникалыќ прогресті ќамтамасыз ету керектігі, жерге меншік, ґзін ќаржыландыру, ґзін-ґзі ќамтамасыз ету, ґзін-ґзі басќару, кјсіпорындар дербестігі жайындаєы мјселелерді талќыєа сала отырып, оныѕ дўрыс жолдарын  табуєа ат салысты. Јбіш Кекілбаев экономика жјне јлеуметтік мјселелер тґѕірегінде кґптеген мјселелердіѕ шешімін табуда ґз еѕбегін еш аямаєан болатын6. 

1.2. Јбіш Кекілбай шыєармаларындаєы ќоєамныѕ јлеуметтік, мјдени-рухани ґмірініѕ бейнеленуі.

Јбіш Кекілбайўлыныѕ шыєармаларыныѕ негізгі арнауы – белгілі тарихи жаєдай мен оєан тап болєан жеке адам, олардыѕ бір-біріне тигізетін ыќпалы, соларєа берілетін бїгінгі кїнніѕ баєасы. Кекілбайўлыныѕ кґркемдік тїрлілігініѕ ќуаты мен ќасиеті ежелгі аѕыздар мен јѕгімелерді бїгінгі кїнніѕ елегінен ґткізе отырып, тарихи-философиялыќ тўрєыдан екшей алуына, сол јѕгімелерден кїллі адам баласына ортаќ адамшылыќ тамырларды тауып, ґткен кїндер шындыєына бїгінгі кїнніѕ жарыќ сјулесін тїсіретіндігінде.  Кекілбайўлы кґтерген таќырыптыѕ бірі - јділеттілік пен сїйіспеншілікке, адамшылыќ пен ќайырымдылыќќа ќарым-ќатынасты суреттейтін, кґпшілікті ґлшеусіз ќайєы-ќасіретке, алапат ойран-сўмдыќтарєа бастайтын шегі – шеті жоќ билік пен ќара басыныѕ ќамын кїтпеген билік иесініѕ ештен кеш болса да райынан ќайтуы. Ол шыєармашылыќ пен ќоєамдыќ ґмір тыныс-тіршілігін жіктеген емес. 
Јбіш Кекілбаев егеменді еліміздіѕ барлыќ саяси ґмірі мен ќоєамдыќ тыныс-тіршілігініѕ ыстыќ-суыєын бастан аяќ атќарысып келе жатќан айтулы азамат. Сондыќтан да оныѕ публицистикасында тјуелсіздік таќырыбыныѕ кґрінуі заѕды. Јбіш Кекілбай сезімніѕ емес, тереѕ ойдыѕ, аќыл-парасаттыѕ иесі болєандыќтан, оныѕ шыєармашылыєында тјуелсіздіктіѕ, ќоєам ґмірініѕ, егемендіктіѕ кґрінуі-заѕды јрі керек те.
Публицистиканыѕ ќоєам ґмірімен тыєыз байланыстылыєы оєан їгіт-насихаттыќ сипат береді. Бўл, ќоєам ґмірі їшін маѕызды мјселелерді талќылау. Публицистикалыќ стильде ќоєамдыќ-саяси мјселе јр сипатта ќарастырылады. Осы тўрєыда Јбіш Кекілбайўлы шыєармашылыєы ќазіргі ќазаќ публицистикасындаєы тілдік категориялар мен нормалардыѕ ќолданыс табуын ќазаќ публицистері ќатарында орны ерекше. 
Тўтас бір халыќтыѕ тарихы мен таєдыры, заман келбеті, саяси, јлеуметтік жаєдай, алапат ќырєан соєыстар, јдет-єўрып, салт-сана, таќ таласы мен баќ таласы, ќызєаныш пен кїндестік, бірлік пен дїрдараздыќ, достыќ пен жауластыќ, сан тїрлі, сан мінезді ќаптаєан кейіпкер Кекілбаев шыєармаларынан ерекше орын алєан. Ўлттыќ мїдде мен азаттыќ, халыќ  таєдырына байланысты ўлы идеяларды негізінен тарихи жаєдай, уаќыт ўсынады. Оныѕ кейде сол халыќтыѕ ґрлігіне, ерлігіне, намысќойлыќ ќасиеттерін де суреттей білген. 
Жазушы шыєармаларыныѕ мазмўны мен маќсаты жаєынан екі топќа топтауєа болады: бірі-кґркем јдебиет їлгісінде жазылєан ґлеѕдері, тарихи роман, повестері; екіншісі-ќоєамды жаѕартудыѕ саяси-мјдени мјселелері жайында сґйлеген сґздері, јр тїрлі басылымдарда жарияланєан маќалалары, халыќтыѕ рухани мўрасы ќўрмет сезімін ќалыптастыратын кґркем публицистикалыќ шыєармалары.
Јбіш Кекілбай тілі-аса кґркем, публицистикалыќ жанрлар стилі аясына сыймай, газет тілі заѕдылыќтары шеѕберінен шыєып, кейбір ресми ќасаѕдыќты сырып тастайтын тіл. Жалпы, ќазаќ тіл білімінде ќоєамдыќ лексиканыѕ негізі болып табылатын мемлекет ќайраткерлері тілі осы кезге дейін арнайы, жан-жаќты зерттелген емес. 
Кекілбаев јлеуметтік-экономикалыќ таќырыпта айрыќша ќалам тартќан азамат. Сондыќтан да оныѕ тілдік ќўралдарды пайдалануына ќоєам дамуындаєы ќўбылыстар ерекше јсер етіп отырєан. Публицистіѕ ќайсыбір шыєармасы да јділет пен шынайылыќты ту ете отырып, ќоєамдыќ ґмірдіѕ јрбір ќырын кеѕінен ќозєай жазуєа негізделгендігі байќалады. Сол шыєармалары арќылы оныѕ тілдік ерекшеліктерініѕ ґзіндік сипаттары айќындалады. Оны тек туындыгер кґсем сґздерін мўќият оќып, зер сала ќараєан адам єана байќай алады.  
Јбіш Кекілбайўлыныѕ шыєармаларыныѕ негізгі таќырыптары мемлекет, оныѕ ќўрылымы мен тјуелсіздігіне арналєан. Ќоєамныѕ саяси-мјдени салаларында елеулі ґзгерістер еніп, мемлекетіміз іргелі ел болып ќалыптасќан тўсында ўлттыќ мјдеиетіміздіѕ, дїниетанымымыздыѕ дамуында јдеби дјстїрлер ґз септігін тигізді. Ўлтымыздыѕ егемендікке ќол жеткізіп,  кґгімізде халќымыздыѕ кґк байраєы желбіреуіне ат салысќан зиялылармен бірге, бїгінгі заман келбетіне келелі ќоєамдыќ ќызметімен танымал тўлєа, ќазаќ халќыныѕ ўлы ойшыл жазушысы, мјдениет жјне ќоєам ќайраткері - Јбіш Кекілбайўлыныѕ рухани ґміріміз бен тарихымыздан алар орны ерекше.
Јбіш Кекілбаев шыєармашылыєымен, јлеуметтік ќызметімен таныса отырып, талдау жасау барысында сезімдік ќабылдауымызда ол туралы їлкен ойшыл, мемлекет жјне ќоєам ќайраткері, тума талант, тереѕ таным иесі, аќын, халыќ жазушысы, сыншы, драматург, сґз зергері, аудармашы деген ўєымдар легі ќалыптасады. Оныѕ дїниетанымында ќамтылєан мјселелерді ќарастыру арќылы: ќоєамдыќ-саяси кґзќарастар эволюциясы, ќоєамдыќ сананыѕ ќалыптасуы мен дамуыныѕ ерекшеліктері, шыєыс мјдениеті, сана жјне тіл, ўлттыќ болмыс, адамгершілік, гуманизм жјне т.б. їлкен јлеуметтік-философиялыќ мјні бар халќымыздыѕ кґкейкесті мјселелерінен хабардар боламыз. Сондай-аќ, оныѕ ќаламынан туєан шыєармаларындаєы ќоєамдыќ-саяси жјне философиялыќ ой толєаныстары халќымыздыѕ діліне, мјдениетіне, јдебиетіне ыќпал деѕгейініѕ кїштілігімен кґзге тїседі. 
«Абылай хан» атты драмалыќ дастанында ќаламгер болмысыныѕ жаѕа бір ќырынан танылуы деуге болады. Онда басќа да бірќатар ґлеѕдерінде кездесетін философиялыќ тўжырымдар мен диалектикалыќ категориялардыѕ єылыми таєылымдылыєын, ќўндылыєын дїниетанымымызєа ќосќан їлес деп білеміз. Ўлттыќ мїдде, азаттыќ пен еркіндік идеясы, ќоєам мен адам арасындаєы ќарым-ќатнастар, адамныѕ ќоєамдаєы алатын орны, тарихи процестер ўлы ойшылдыѕ туындылары мен ой толєаныстарыныѕ арќауы. 
Јбіш Кекілбаев «Їркер» (1981ж), «Елеѕ-алаѕ» (1984ж) сияќты шыєармаларында тўтас бір кезеѕніѕ саяси мјдениеттік бейнесін, халќымыздыѕ жан саќтау, аман сау болу идеясын, саяси мўраттарын тўтас ўлт алдында «болу немесе болмау» мјселесі тўрєанын ќарастырєан. Осы романдарында жоѕєар шапќыншыларына ќарсы азаттыќ кїресініѕ ќолбасшыларыныѕ бірегейі јйгілі «Аѕыраќай» шайќасыныѕ бас сардары, халќымыздыѕ Ресеймен бірігуі арќылы ел-жўртымыздыѕ ґміршеѕдігі мен тўтастыєы жолындаєы елеулі іс-јрекеті мен танымал тарихи ірі бейне Јбілхайыр ханныѕ тўлєалыќ болмысын, образын сомдау ќаламгердіѕ рухани дїниемізге ќосќан ќомаќты їлесі деп тїсінуге болады. Тарихи кезеѕніѕ тўтас болмысын ќоршаєан ортаныѕ ќоєамды материалды жјне идеалды дїниелерді субъектініѕ, жеке адамныѕ жан дїниесі мен санасы арќылы бейнелеуі єўламаныѕ дїниетанымыныѕ тереѕдігініѕ белгісі. Сондай-аќ, «Аѕыздыѕ аќыры» (1971ж) деген романында ґткен кезеѕіміз бен тїрліше дјуірлердегі аса шеберлікпен суреттелген. Бўл шыєармадаєы ґміршініѕ мінез-ќўлыќ білімін тїбегейлі суреттеу ўлттыќ психологиялыќ ойлылыќ пен парасаттылыќ тјрізді ќасиеттерді бейнелеп, дала даналыєыныѕ данышпандыєын ўсынады. Сонымен бірге «Тасбаќаныѕ шґбі», «Кґлденеѕ кґк атты» јѕгімелері мен «Кїй», «Ханша дария хикаясы», «Шыѕырау», «Бјсеке», «Бјйгеторы», «Бір шоќ жиде» атты повестерінде адам ґмірініѕ јлеуметтік болмысын, ґткен мен бїгінніѕ жјне болашаќтыѕ маѕызды мјселелерін, адам психологиясыныѕ алуан иірімдерін, мўрат-мїддесін, салт-дјстїрін нанымды ќозєай білген. Ата-бабамыздан мирас болып келе жатќан моральдыќ бейнесі аты аѕызєа айналєан батырларымыздыѕ ерлігі, сґз зергері билеріміздіѕ єўмырнамалыќ тўжырымдары ойшылдыѕ шыєармаларында јфсаналыќ желілерімен байланысып, ґмір шындыєыныѕ ґз їйлесімін тауып жататындыєын аѕєаруєа болады. 
Философ-жазушы болмыс мјселесін, табиєат жаратылысын, адам санасына тјуелсіз объективті дїниелердіѕ ґмір сїруін, адамдардыѕ јлемдегі тіршілігін жјне олардыѕ ќоршаєан ортаєа јсер ету белсенділігін, ыќпал жасауєа ќабілеттілігін ґз шыєармаларында шебер пайдаланєан. Яєни, ол субъект пен объект араќатынасы адам жјне јлем, индивид жјне ќоєам оныѕ ґмір сїру ќаєидалары, ўлттыќ болмыс туралы толєаныстар жалпы адамзаттыќ ќўндылыќтарды саќтау мјселелері, дјстїр сабаќтастыєын ґз шыєармаларында жан-жаќты ќамтылєан.
Јбіш Кекілбеавтыѕ «Сайранќўмарлыќ санаєа тїсу» деген ќоєамдыќ ой-толєанысќа толы маќаласында «Ґнер ќашанда јлеуметтік зўлымдыќќа емес, јлеуметтік ізгілікке ќызмет ету арќылы ґседі. Біз кґркем шыєармалы маќсат деп осыны ўєамыз. Ўлы мўраттарды  тек талантты шыєармалар єана ќорєай алады... Рухани бедерсіздік саяси тјуелсіздікті де тјрк етеді. Тойєан тоєышарлыќќа халыќтыѕ, адамныѕ азаттыєы емес, нјпсісініѕ азаттыєы керек.
Ал, тјуелсіздік шекарасын ґрелі азаматтыќ сана мен биік рухани мјдениет ќана айна ќатесіз аныќтай алады»,-деп тўжырым жасауы соныѕ айєаєы1.
Јбіш Кекілбай тјуелсіздік туралы салмаќты, салиќалы ойлары да аз емес. Бїгінгі публицистикаєа ќойылатын талап-шыєарма ќандай таќырыпќа жазылса да, логикалыќ жаєынан дјлелді, кґѕілге ќонымды болуы шарт. Жалпы, публицистикалыќ стильде ќоєамдыќ-саяси мјселе јр сипатта ќарастырылады. Осы тўрєыдан алєанда Јбіш Кекілбай шыєармашылыєы ќазіргі ќазаќ публицистикасындаєы тілдік категориялар мен нормалардыѕ ќолданыс табуын наќтылай зетрттеп, ќарастыратын нысан болатындыєы аныќ. Ґйткені  ќазіргі ќазаќ публицистері шоєырында Ј.Кекілбайдыѕ дара ќолтаѕбасы, тілдік-стильдік ерекшеліктері айрыќша байќалады. 
Оныѕ «Бір шґкім бўлт» (1960ж), «Дала балладалары» жинаєында, «Кїй», «Бјсеке», «Ханша-дария хикаясы», «Шыѕырау» (1967ж), «Бјйгеторы» атты тарихи хикаялар автордыѕ ел ґмірі мен халыќ таєдырына тарих кґшініѕ алуан-алуан тереѕінен зер салуєа, кґп жјйттерді салыстыруєа, тїсінікпен ќарауєа  солардыѕ јр алуан јлеуметтік-ќоєамдыќ шындыќтарына кґз жеткізуге, соныѕ ќатпар-ќатпар ќыртыстарындаєы небір ащы да, небір жасампаз да жаќтарынан мейлінше сіѕімді таєылымдар алуєа баршамыздыѕ назарымызды аударады.   Јбіш Кекілбаевтыѕ екі романында «Їркер», «Елеѕ-алаѕ» тарихилыќ сипат басым. Ол халыќтар тарихыныѕ даму баєытына јлеуметтік ґзгерістер негізінде ќарайды. Адамдардыѕ ќай дјуірде болса да їмітті болашаќтан кїткенін, ґзара ќарым-ќатынасќа, материалдыќ жјне рухани байланысќа ўмтылєанын ол жаќсы тїсінеді. 
Ќоєамымыз ќайшылыќты даму барысында тјуелсіздікке ќол жеткізіп, ќоєамныѕ саяси-мјдени салаларына елеулі ґзгерістер еніп, мемлекетіміз іргелі ел болып ќалыптасуда. Ўлттыќ мјдениетіміздіѕ, дїниетанымымыздыѕ дамуына, ўлттыќ болмысымыздыѕ рухани мўрасыныѕ саќталуына јдеби дјстїрлер де ґз септігін тигізуде. Ўлтымыздыѕ егемендікке ќол жеткізіп, кґгімізде халќымыздыѕ кґк байраєы желбіреуіне ат салысќан зиялылармен бірге, бїгінгі заман келбетінде келелі ќоєамдыќ ќызметімен танымал тўлєа, ќазаќ халќыныѕ ўлы ойшыл жазушысы, мјдениет жјне ќоєам ќайраткері - Јбіш Кекілбаевтыѕ рухани ґмірімізден, тарихымыздан алар орны ерекше. 
Оныѕ шыєармашылыєымен, јлеуметтік ќызметімен таныса отырып, талдау жасау барысында сезімдік ќабылдауымызда ол туралы їлкен ойшыл, мемлекет жјне ќоєам ќайраткері, тума талант, тереѕ таным иесі, аќын, халыќ жазушысы, сыншы, драматург, сґз зергері, аудармашы деген ўєымдар легі тізіліп ќалыптасады. Кемеѕгер ойшылдыѕ туындыларыныѕ тек јдеби, тілдік зерттеулерден єана кґрініс тауып, философиялыќ талдауєа жїйелі ўшырамауы, ондаєы мјселелердіѕ кґлемділігі, кїрделілігі арнайы зерттеуді ќажет етеді. Оныѕ дїниетанымында ќамтылєан мјселелерді ќарастыру арќылы: ќоєамдыќ-саяси кґзќарастыр эволюциясы, ќоєамдыќ сананыѕ ќалыптасуы мен дамуыныѕ ерекшеліктері, шыєыс мјдениеті, сана жјне тіл, ўлттыќ болмыс, адамгершілік, гуманизм жјне т.б. їлкен јлеуметтік философиялыќ мјні бар халќымыздыѕ кґкейкесті мјселелерінен хабардар боламыз. Содай-аќ, оныѕ ќаламынан туєан шыєармаларындаєы ќоєамдыќ-саяси жјне философиялыќ ой толєаныстары халќымыздыѕ діліне, мјдениетіне, јдебиетіне ыќпал деѕгейініѕ кїштілігімен кґзге тїседі. Бўл ретте оныѕ прозалыќ шыєармаларыныѕ алатын орны бір тґбе. Жазушыныѕ «Бір шґкім бўлт» (1965), «Дала балладалары» (1966), «Дјуірмен бетпе-бет» (1972), «Тыру-тыру тырналар» (1974), «Бір уыс топыраќ» (1974), «Шыѕырау» (1982) атты шыєармаларынан шыєыстыѕ ойлау ерекшеліктері кґрініс тауып, ежелгі ўлттыќ јсемдік дјстїр мен ќазіргі парасат їрдісі ўштасып біріктірілген сипаты танылады. Бўл шыєармаларында ўлы јлеуметтік идеялар халќымыздыѕ тўрмыс-салты, арман-мўраты философиялыќ жјне психологиялыќ тўрєыдан тереѕ суреттеліп, кґрсетілген. Бўєан алєашќы жарыќ кґрген «Алтын шуаќ» (1962) пен «Дїние єапыл» (1999) атты шыєармаларындаєы кґтерілген мјселелер дјлел. 
«Дїние єапыл» атты еѕбегінде ґлеѕдер мен таєылымдыќ мјні зор «Абылай хан» (1999) атты драмалыќ дастанында ќаламгер болмысыныѕ жаѕа бір ќырынан танылуы деп баєамдауєа болады. «Абылай хан» дастанында жјне бірќатар басќа да ґлеѕдерінде кездесетін философиялыќ тўжырымдар мен диалектикалыќ категориялардыѕ єылыми таєылымдылыєын, ќўндылыєын дїниетанымымызєа ќосќан зор їлес деп ўєынєан орынды. Сондыќтан олар єылыми-философиялыќ талдау жасауєа молынан тўрарлыќ дїниелер. Ўлттыќ мїдде, азаттыќ пен еркіндік идеясы, ќоєам мен адам орны, тарихи процестер ўлы ойшылдыѕ туындылары мен ой толєаныстарыныѕ арќауы.
 «Аѕыздыѕ аќыры» (1982) романында да ґткен кезеѕіміз бен тїрліше дјуірлердегі јлеуметтік ќўрылым халќымыздыѕ мјдениеті мен рухани дїниесі аса шеберлікпен суреттелген. Бўл шыєармадаєы ґміршініѕ мінез-ќўлыќ білімін тїбегейлі суреттеу ўлттыќ психологиядаєы ойлылыќ пен парасаттылыќ тјрізді ќасиеттерді бейнелеп, дала даналыєыныѕ данышпандыєын ўсынады. Автордыѕ бўл жјне басќа туындыларында халыќтыќ дїниетанымныѕ кґрініс беруі єасырлар ќорларыныѕ дјуірлік сипатын елестетіп, рухани мўраларыныѕ кїрделілігі мен ќўндылыєын, ќўрылымдарыныѕ жїйелілігін елестетеді. Оныѕ шыєармаларыныѕ мазмўнынан жеке тўлєалардыѕ психологиялыќ жан кїйзелісін шебер бейнелеуінен руханилыќ пен материалдылыќты, жан мен тјнді, мјѕгілік пен ґткіншілікті, болмыс пен болмауды, траги-философиялыќ толєаныс пен дїниеніѕ сыры туралы ой кешу дјрежесін кґрсетеді.
«Аѕыздыѕ аќыры» алєаш рет «Махамбет мўнарасы» деген атпен жарияланєан болатын. «Мені тарихи таќырыпќа итермелейтін оќиєа емес, адам да емес, баєзыдан бері шешімін таппай келе жатќан ґзекті јлеуметтік проблема»-дей келіп, ол «Дала балладалары» аты шоєырлы повестері мен «Аѕыздыѕ аќыры» романында сол заманєы психологиялыќ жеке адам бейнесіне аса назар аударды. «Їркер» романы алєаш 1981 жылы «Жазушы» баспасында жеке кітап болып шыєарылып, 1991 жылы «Жалын» баспасынан «Плеяды – созвездие надежды» деген атпен орыс тілінде басылды. Бўл – тґрт бґлімнен тўратын тарихи роман.  
Ќазаќстанныѕ Ресейге ќосылуын кґркем бейнелейтін бўл екі романда «Елеѕ-алаѕ» мен «Їркердіѕ» заѕды жалєасы болып отыр. Ондаєы кейіпкерлер де, оќиєа да ортаќ. Романныѕ бас кейіпкері - Јбілхайыр. Жазушы Јбілхайырды ќол бастаєан батыр, ел басќарєан билеуші, халыќќа, оныѕ мїддесіне жаќын жан ретінде кґрсетуге тырысќан. Роман кіші жїздіѕ ханы Јбілхайырдыѕ Ресейге жіберген елшілерін кїтуінен басталады. Автор шегініс жасау нјтижесінде Јбілхайырдыѕ монологімен кґп сырды аша білген. Патшаєа елші жіберу оєан да оѕай болмады. Кейіпкердіѕ ішкі монологі арќылы автор ќазаќтардыѕ ел болу, бірігу жолындаєы ізденістерін шолады. Кґлтґбедегі, Сарам мен Мјртґбедегі бас ќосуларды еске алады, ол бір ќазаќ халќыныѕ мамыражай кїйі сияќты еді. Тјуке жіберген елшілікті Гагрин: «Сібір губерниясынан ќазаќ ордасына шапќыншылыќ болмайды. Ќол астындаєыларєа сіздермен тату-тјтті тўруєа бўйрыќ берем»,2-деп шыєарып салып еді. Ол кезде Јбілхайыр жас сўлтан болатын. Тјуке ќайтыс болєан соѕ жаєдай ґзгереді, ќазаќ жеріне кґз салушылар кґбейеді. Оєан ќарсы Болатхан јрекет ете алмайды. Јбілхайыр ќазаќтыѕ басына тїскен осы ќиыншылыќтар жґнінде ойланады. Жазушы осы ўзаќ монолог арќылы Јбілхайыр бойындаєы билік ќўмарлыќтыѕ да ояна бастаєанын кґрсете білген. 
Јбілхайырды хан кґтерген соѕ оныѕ алдында ќазаќтыѕ болашаєы туралы шешім ќабылдау міндеті тўрды. Жоѕєарды жеѕсеѕ, ар жаєында ќўжынаєан ќытай тўр. Ендеше, ќазаќ «ары тартса арба, бері тартса ґгіз ґлетіндігініѕ» кебін киіп тўрєанда не шешім жасаса да асыќпау керек. Сол жолда ол Аќназар, Тјуекел, Тјуке, Ќайыптардыѕ да кґкірегінде жїрген азулы империяєа бодан болу жайлы ойларєа да иек артады. Ендеше, Јбілхайыр тыѕнан жол тауып отырєан жоќ еді. Ол ќазаќты сан рет толєандырєан ойєа «тјуекел» деп бел буады. Жоѕєардыѕ шабуылынан шаршаєан ќазаќты аман алып ќалу їшін Јбілхайырдыѕ орысќа елші жіберуініѕ себебін жазушы тарихи шындыќ негізінде ашќан. 
Тјуке ханныѕ тўсында оныѕ кеѕесшілері – ќазаќтыѕ јйгілі їш биі – Тґле, Ќазыбек, Јйтеке болса, Јбілхайырдыѕ кеѕесшілері – Бґкенбай, Есет секілді ќазаќ їшін жанын да арын да ќия білетін халыќ ўлдары, ержїрек батырлары. Јбілхайырдыѕ да ќол бастаєан батыр, соєыс техникасын тереѕ меѕгерген айлакер болєанын автор Сўєындыќ асуындаєы жоѕєарлармен болєан соєыста жеткізе суреттеген. Ол хан болєаннан кейін де «бетегеден биік, жусаннан аласа» бола тїседі. Себебі, «Јбілхайыр кімніѕ арќасында кім болєанын білмей жїр. Одыраѕдаєан оншаќты батыры болмаса, шіркінніѕ шама-шарќын кґрер едік»3,-деген сґздерді естіп жїреді. Сондыќтан да ол алдымен батырлардыѕ кґѕілін табуєа тырысады. «Алаш» ўрандарыныѕ туын ўстаєан Бґкенбайєа ол еш жерде ќарсы келген емес, керісінше, ол басшы да, ќосшы да секілді. Ал, Тайлан секілді ќарадан болуы – хан, сўлтан болса да ќарапайымдылыєыныѕ белгісі. Јбілхайырдыѕ ќарапайымдылыєын ашу їшін олардыѕ танысќандарын бергі ґміріне шолу жасалады. Ескініѕ кґзіндей болєан Мјті аќсаќалды сўлтанныѕ іздеп барып, тїсін жорытуы да ќазаќтыѕ болашаєына жасалєан болжам. «Заманына ќарай амалы» дегенде Мјті ел бастаєан ердіѕ тїлкідей айлакер болуын мегзесе, ол - Јбілхайырєа берген аќыл-кеѕесі сияќты. Елшілер келгеннен кейінгі елші мен ханныѕ, хан мен би-сўлтандардыѕ бірін-бірі аѕдып арбасуы да бїкіл ќазаќ атынан елші жіберген Јбілхайырєа Кіші жїздіѕ ішіндегі ауыз бірлігін саќтау да оѕай болмаєандыєыныѕ кґрінісі. Ол осы тўста Бґкенбай сынды батырларды пайдаланады. 
Жазушы ханды хан еткен ќара халыќ болса, ханєа халыќ алдында есеп беріп, тізе бїктіріп отыруды да ўмытпайды. Орыстыѕ елшісін ќараламаќ болып жапќан жалаєа Јбілхайырдыѕ ґз басы тірлігуі – осыныѕ айєаєы. Ќўмєа шґге отырєан Јбілхайырдыѕ мїшкіл халі – оныѕ халыќ алдындаєы дјрменсіздігі. Хан сайлаєан халыќ оны асауєа байлап ґлтіруге јзір. Осы оќиєа арќылы біріншіден, халыќтыѕ, кґптіѕ кїштілігі, екіншіден, Јбілхайыр мен Тайланныѕ арасындаєы достыќ жарќын бейнеленген. 
Роман ќаршадай Ералыныѕ елшілікке аттануымен аяќталады. «Жол шыќќанда Їркердіѕ маѕдайынан туєанын жаќсылыќќа жорымаушы еді! «Їміт артсаѕ їркерге ќара!» деуші еді єой»,- деп романды аяќтаєан автор олардыѕ алдынан їркердіѕ тууын жаќсылыќќа жориды. Їркер – жарќыраєан шоќ жўлдыз болса, елшілікке аттандырєандардыѕ сол ісі ќазаќты адастырмайтынын аѕдатады. Осыєан дейін бірде ќалмаќ, бірде башќўрт, бірде жоѕєарєа їрке ќараєан ќазаќтыѕ ќарсы алдынан туєан їміт отын автор осылай мегзеген. Романныѕ негізгі идеясы да осы. 
 «Заманыѕ тїлкі болса – тазы боп шал» дегендей, тїлкі заманда айлалы да ойлы болу їшін керек дегені. Жазушы бўл ќасиеттердіѕ бјрін де Јбілќайырдыѕ бойына тани білген. 
Таѕ ата, елеѕ-алаѕ шаќта кґрген тїс рас болады. Тґѕірек жарыќ бола ќоймаєан алакеуім шаќ. Ќазаќ пен орыс арасындаєы шарт жасалєанмен, оныѕ болашаєы бўлыѕєыр, аныќ емес дегенге мегзейді. Јбілќайыр їшін жўмбаќ болєан сол бір шаќ – ќазаќ їшін де кґп нјрсеніѕ жўмбаќ екенініѕ айєаєы. Атып келе жатќан таѕ – ќазаќ алдынан туар кїнніѕ жарќын боларыныѕ белгісі. Романныѕ негізгі идеясы осыєан саяды. 
«Їркер» де, «Елеѕ-алаѕ» да реализмі бай шыєармалар. Жазушы ґмірде болєан адамдарды, тарихта болєан оќиєаларды екшеп алуєа тырысќан. Оныѕ кґп ізденгендігі јрбір оќиєаны бїге-шїгесіне дейін тјптіштеп суреттеуінен кґрінеді. 
Шыєарма ќазаќ халќыныѕ басынан ґткен ХЇІІІ єасырдаєы тарихи оќиєаны белгілі тўрєыда саясаттандыра суреттейді. Оќиєалардыѕ Јбілќайыр, Тевкелев кґзімен суреттелуі олардыѕ саяси кґзќарастарын да ашады. Сондыќтан да оны  - тарихи јр ќырынан зерделеп зерттеген саяси роман деуге болады. Автор ќазаќ халќы ґз еркімен орысќа бодан болды деген ўстанымєа сїйеніп, оныѕ јлеуметтік, экономикалыќ, саяси сан ќырлы астарын ашуєа тырысады. 
Јбіш Кекілбаев драматургия жанрында да біршама їлес ќосты. Оныѕ јлем јдебиетімен тјржімалаєан драмалыќ туындылары ќазаќ театрларында ана тілінде сґйлеп, кґпшілік кґрерменніѕ ыстыќ ыќыласына бґленген. Ќазаќтыѕ М.Јуезов атындаєы Ўлттыќ академиялыќ драма театрында жјне басќа да театрларда Уильям Шекспирдіѕ «Ромео мен Джульетта», «Кориолан», «Король Лир», Валехо Антонио Буэроныѕ «Бїгін мейрам, бїгін той», А.Чеховтыѕ «Ваня аєай» жјне Макс Фриштіѕ «Єылым ќуєан Дон Жуан» сынды драмалыќ туындылар репертуардан берік орын алса, жазушыныѕ «Абылай хан» атты халыќтыќ-ќаћармандыќ сахналыќ дастаны еліміз тјуелсіздік алєан тўста жасалды. Туынды 1998 жылы Ќазаќтыѕ М.Јуезов атындаєы академиялыќ драма театрында ќойылды. Јбіш Кекілбаев прозалыќ шыєармаларында ќазаќ халќыныѕ єасырлар бойы арман етіп аѕсаєан рухани тјуеліздігін негізгі мјселе етіп кґтерсе, сол асыл армандарды енді сахнаєа да алып келді. Шыєарма жґнінде ґнер сїйер ќауымды елеѕ еткізер пікірлер де айтылды4. 
Пьеса їш бґлімнен тўрады. Бірінші кґріністе тарихтан ґзімізге мјлім Сабалаќ атымен жїрген жас Абылаймен кездесеміз. Ўрыс майданында жоѕєар ханы Ќалдан Шеренніѕ батыр ўлы Шарышты ґлтіріп, батырлыєымен танылды. 
Екінші кґріністен аѕ аулап жїріп, ќапияда кез болєан ойраттардыѕ тўтќынына тїскен батырдыѕ жан арпалысына кездесеміз. Батырєа кґмекке келетін сўлу Кїлпаш оєан кґѕілі кетіп, олардан Јмір Сана туады. Абылай зынданнан ґзініѕ шешендігімен, тапќырлыєымен ќўтылады. Драматург осы тўста сґз ќўдыретін таныта білген. Баласын ґлтірген батырєа бостандыќты бергізген де сґз ќўдіреті. Бірін-бірі аѕдыєан екі батырды бјтуаєа, сыйластыќќа алып келу – драматург шеберлігі. 
Їшінші кґріністе оќиєа шиыршыќ ата тїседі. Бўл кґріністе ќазаќтыѕ ґз ішіндегі бітпес дауєа кездесеміз. Ќазаќ шонжарлары ќалмаќ шапќыншылыєынан ќорќып, Јмір Сананы ќайтаруды талап етеді. «Еркек тоќты ќўрбандыќ» деп тїсінген хан баласын Ресейге ґткізіп жіберуге мјжбїр болды. Автор Абылай ханныѕ тїйдек-тїйдек ойлары арќылы кґпке ой сала біледі: «Сыртта – лаѕ, іште – жылан. Шытырман да шырєалаѕ. Алєа тартсаѕ – алдыѕнан, ќияєа тартсаѕ – етегіѕнен. Жармасып жатќан жау ґѕшеѕ». Бір жаєынан орысы, бір жаєынан жоѕєары мен ќытайы ќысќанда да сол ќазаќтыѕ ґз ішініѕ дау-жанжалы біткен бе? Осындай сан сауалєа жауап іздеген Абылай ханныѕ тїйінді шешімін:
Азаттыќтыѕ ќамы їшін, 
Болашыќтыѕ баєы їшін,
Ўлы жорыќ бастаймын,
Айналайын јлеумет!5 - дегенінен кґруге болады. Пьесадаєы Абылайдыѕ аќылшысы јрі кеѕесшісі болєан  Бўхар жыраудыѕ бейнесі – Кґмей јулие. Ол – ханєа ќашанда ґктем сґйлеп, аќыл-кеѕес беруден жалыќпаєан дана ќарт. Јбіш Кекілбаев бўл пьесада ќазаќтыѕ кешегісі арќылы бїгінін меѕзейді. Ол Абылайдыѕ аузына ел басыныѕ сґзін салса, жоєарыдаєы мысалдар ќазаќты ел болуєа шаќырєаны даусыз. Пьесадаєы толєаулы ойлар, асылдай сґздер – драматургтыѕ ќол жеткізген табысы. Бўл пьеса Кекілбаев шыєармашылыєыныѕ шарыќтау биігін танытар туынды.
Ќорыта айтќанда, Ќазаќстанныѕ Халыќ жазушысы, мемлекеттік сыйлыќтыѕ лауреаты Јбіш Кекілбаев – ќазаќ јдебиетінде поэзия, проза, дрматургия, сын, публицистика, аударма жанрларында бір кісідей їлес ќосќан ќырымды ќаламгер. Оныѕ поэзия жанрындаєы алєашќы ізденістерінен батап, соѕєы жылдары жазылєан сыршыл лирикасы, јѕгіме, повестері, романдары ќазаќтардыѕ кешегі, бїгінгі ґмірі жайында тереѕ сыр шертеді. Оларда жасалєан тарихи тўлєалар мен біздіѕ замандастарымыздыѕ толымды бейнесі оќырмандар тарапынан їлкен ќызыєушылыќ танытуда. Оныѕ тілініѕ ќўмєа да, тасќа да тіл бітірген образдылыєы, елі мен жерін сїйген отаншыл азаматтыѕ бїкіл шыєармашылыєыныѕ ќазаќ халќыныѕ азаттыєы мен тјуелсіздігін негізгі идея етіп ўсынуы да ќолдау табуда.

ІІ - тарау.  Тјуелсіздік жылдарындаєы Јбіш Кекілбай шыєармаларындаєы тјуелсіздік идеяларыныѕ негізгі бастаулары.
2.1. Тјуелсіздік жылдарындаєы  Јбіш Кекілбайдыѕ  ќоєамдыќ жјне саяси ќызметі. 
1991 жылы алєаш Ќазаќстан Республикасы ґз егемендігін алуымен, елбасымыз Нўрсўлтан Јбішўлы Назарбаевтыѕ  билікке келуімен бірге Јбіш Кекілбайўлыныѕ ресми тїрде саясатќа белсене араласуы осы тўста бастау алды. Алайда бўєан дейін бірталай мемлекеттік, ќоєамдыќ лауазымды ќызметтер атќарєан болатын.
Елбасыныѕ таєайындауымен Јбіш Кекілбайўлы 1991 жылы Ќазаќстан Жоєарєы Кеѕесініѕ депутаты, мјдениет, тіл жјне ўлтаралыќ ќатынастарды дамыту комитетініѕ тґраєасы ќызметіне таєайындалады. 
Јбіш Кекілбайўлы жауапты мемлекеттік ќызметтіѕ ќай саласындаєы ќызметі болмасын ґзініѕ кеѕ ауќымды ойлай білетін ќайраткерлігімен, осы жолдаєы ел игілігі їшін жасалєан іс-јрекеттерді табанды тїрде жїзеге асыра білетіндігімен танылды. Ќоєам ќайраткері ретінде кеѕінен танымал болєан кезі Ќазаќстан Республикасыныѕ тјуелсіздік алуымен тўспа-тўс келді. Тјуелсіздікті ныєайту мен баянды ету жолындаєы шешуші сјттерді, маѕызды шешімдерді ќабылдауда оныѕ жоєары парасаттылыєымен ґзіне мол жауапкершілікті ала білетіндігі айќын кґрінді. Елде ўлтаралыќ жанжалдарды болдырмау, саяси мјселелерді ушыќтырмай тиянаќты, дўрыс шешу жолдарын ќарастыруда сарабдал саясаткерге тјн саяси кґрегендік таныта білді. Тјуелсіздіктіѕ алєашќы жылдарында пайда болєан экономикалыќ даєдарыстар мен ґзге де саяси-јлеуметтік тыєырыќтан шыєу їшін жїргізілген реформалардыѕ халыќ тарапынан ќолдау табуына айрыќша їлес ќосты.   
Мемлекеттік ќызметке келу тўсында Јбіш Кекілбайўлыныѕ бірден-бір јріптесі елбасымыз Нўрсўлтан Јбішўлы Назарбаев болатын. Белсенді јрекетімен ќоса тереѕ ойлы, мол білімді, єибратты кґсемсґздерімен ел санасын оятып, дјл уаќытында тиісті сґз  айтып та, жазып та келеді. Ол саясатќа сабырлы, салиќалы болып келген болатын. Јбіш Кекілбайўлы мемелекет шаѕырєын кґтеру мен мемелекетіміздіѕ мемлекеттілігін тўраќтандыру ісінде ерекше орын алєан. Ќазаќ халќыныѕ, мемлекетіміздіѕ таєдыры шешілген кґптеген тарихи ќўжаттардыѕ ќабылдануында депутат Јбіш Кекілбайўлыныѕ орны ерекше еді. Еліміз тјуелсіздік алєан кїннен бастап ќабылданєан барлыќ заѕдарєа ґз ой-пікірін білдірді, жалпы оныѕ ќатысуынсыз ешбір заѕ ќабылдабады десе де болады.  
 «Егемен Ќазаќстан» газетініѕ бас редакторы ќызметін 1992-1993 жылдары атќарады. Осы жалдарда Јбіш Кекілбайўлы ґз ойын, шыєармаларын газет бетіне жариялаумен ќоса ел таєдырынан, жер таєдырынан тысќары ќалмады. 1994-1995 жылдары Ќазаќстан Республикасыныѕ Жоєарєы Кеѕесініѕ тґраєасы ќызметіне таєайындалады.  
Јбіш Кекілбайўлы кґптеген елдерге ресми делегацияларды басќарып барєан болатын. Соныѕ ќай-ќайсысында болмасын ол туєан елініѕ тўєырын биіктетіп, абыройын асќаќтата білді. Шетелдегі јрбір кездесулерде халќымыздыѕ, жеріміздіѕ тарихынан сыр шертіп, оны ґзі барєан елдіѕ тарихымен шендестіре сґйлеп, јлемдік мјдениеттіѕ сабаќтастыєын дјлелдей білген саясаткер. 
Ќазаќстан Республикасы Жоєарєы Кеѕесініѕ Тґраєасы белгілі ќаламгер, білікті саясаткер, аса зор сенім артќан  халыќ ќалаулысы,  тўѕєыш кјсіби парламенттіѕ жетекшісі Јбіш Кекілбаев осы саладаєы жўмысын ґте жаќсы атќарєан болатын. Ел таєыры мјселесіне келгенде Јбіш Кекілбайўлы жауапкершілік пен енжарлыќты біріктіруге тырысты. Парламентке келген сјтінен бастап ол тјуелсіздікті ныєайту, жїріп жатќан саяси, экономикалыќ, ќўќыќтыќ реформаны одан јрі тереѕдету-жаѕа парламенттіѕ парызы екендігін де жасырмады. Елдіѕ јл-ауќатыныѕ сол кездердегі тґмендеуі мейлінше талапшыл парламенттіѕ жўмысыныѕ тиянаќтылыєын талап етті. Ќабылдайтын ќўжаттардыѕ аќырєы нўсќаларын ќабылдау їшін комитеттер мен депутаттыќ фракциялар ґкілдері ўйымдастырылды.  
1994 жылы 23 ќарашада алєаш рет Јбіш Кекілбайўлы Ќазаќстан Республикасыныѕ делегациясын бастап Иран мен Пјкістанєа іс сапарєа аттанды. Осы тўста Јбіш Кекілбаевтыѕ жалпы ўлттыќ жјне халыќаралыќ деѕгейдегі мемлекеттік саясаттаєы орны кґріне бастады. Ол мемлекет жјне ќоєам ќайраткері ретінде тјуелсіз еліміздіѕ тактикалыќ жјне идеологиялыќ іргетасын ќаласќан арнаулы саѕлаќтарымыздыѕ бірі. Бўл ретте ќазаќ табиєатындаєы тґзімділіктіѕ тарихи ќажеттілік екендігін ісімен де, сґзімен де орныќтыруда тізгін ўстаєандардыѕ бірі Кекілбаев болды.
1996 жылы Ќазаќстан Республикасыныѕ Парламенті Мјжілісініѕ депутаты, комитетініѕ тґраєасы болып ќызмет атќарады. 1996-2002 жылдары Ќазаќстан Республикасыныѕ Мемлекеттік хатшысы ќызметіне таєайындалады. Мемлекеттік биліктіѕ даму процесі тўрєысындаєы жемќорлыќтыѕ кереєар јрекеттеріне кедергі жасау жолында, јлеуметтік талдау мен ќоєамдыќ стратегия дамуына байланысты кґзќарастары да аз болмады. Ќоєамдыќ істер де Јбіш Кекілбайўлыныѕ атќарылуы маѕызды іс-јрекеттерініѕ бірі санатында болатын.
2002 жылдыѕ аќпанынан Ќазаќстан Республикасы Парламенті Сенатыныѕ депутаты. «Асар» партиясыныѕ Парламенттік мїшесі3. Ана тіліміздіѕ жай-кїйі кейінгі жылдары жўртшылыєымызды ќатты алаѕдатќан кезеѕде Јбіш Кекілбайўлыныѕ атќарєан еѕбегі аз емес. «Ќазаќстанныѕ болашаєы – ќазаќ тілінде» деген ќаєиданыѕ ўлттыќ тјжірибеніѕ де, јлемдік тјжірибеніѕ де тўрєысынан ќаншалыќты дјйекті екендігіне тоќталєан болатын.
Монтескьеніѕ: «Баєынышты халыќ ќашан ґз тілін біржолата ўмытќанша ел болудан їмітін їзбейді»,-деген јйгілі сґзінен келіп, «сґзі жоєалєан жўрттыѕ ґзі де жоєалады» деп кїйзеле айтќандар, еѕ алдымен, тґл тілімізде оќытуєа ат салысќандары белгілі. Елді дамыту їшін оќуды, оны дамыту їшін тілді дамыту керек дейтін ќаєиданы «тілін ќўрту арќылы елін де ќўртуєа болады» дегені де бар. «Ќазаќстанныѕ болашаєы – ќазаќ тілінде!» - деген ўрымтал да ўран тасталуы, естір ќўлаќќа да, айтар ауызєа да аса ќонымды, аса сїйінішті.
Їлкен стратегиялыќ маѕызєа ие бўл кескіндеме, тґл тарихымыздыѕ тўрєысынан ќараєанда, жоєарыда айтылєан ўлт-азаттыќ ќозєалысы сардарларыныѕ ой-армандарымен тікелей їндесіп жатќан ўрпаќтар сабаќтастыєын, адамзат тарихы тўрєысынан алып ќараєанда, бїгінгі кезеѕде бїкіл јлемдік аяда ґткір ќойылып отырєан еѕ ґзекті мјселені жан-жаќты ќозєап отырєан байыптылыєымен, жіті ґміршеѕдігімен тартымды. Еѕ бастысы – тілдіѕ болашаєы ўлттыѕ болашаєымен, тілдіѕ дамуы ўлттыѕ дамуымен ґзектестіріле ќаралды. Дамудыѕ ґзі де баєзы бабаларымыздыѕ сґйлеу арќылы ќалєан тіршілік иелерінен ірге ажыратып, кґш бойы ілгері озып кеткендігінен болса, тіл туралы ойлану - бјрі туралы ойлану. Тіл келешегін ескеру – артымызда ќалєан мен алдымызда тўрєанныѕ бјрін еске алу.
Јбіш Кекілбаевтыѕ 1991 жылдан бергі атќарєан мемлекеттік жјне ќоєамдыќ жўмыстары ауыз тола айтарлыќтай. Бірнеше елдерге жасаєан іс сапарлары, Ќазаќстан аумаєындаєы ел, жер жаєдайларыман танысуы, кґптеген кґненіѕ кґзін ашу барысында атќарєан еѕбектері аз емес. Мемлекеттік даму стратегиялары, заѕнамалар мен экономикалыќ даму жолында Јбіш Кекілбаевтыѕ атќарєан еѕбегі жетерлік. Мјдени, саяси, экономикалыќ, јлеуметтік, тіл, діл мјселелері Кекілбайўлыныѕ бір мезетке де ойынан шыќќан емес. Осы тўрєыда оныѕ бірнеше еѕбектері де жарыќ кґрді. Кеѕес Одаєы кезеѕіндегі тыйым салынєан јдебиеттер, сол замандарда айтылуы мїмкін емес мјселелер  еліміз егемендігін алєан жылдардан бастап Јбіш Кекілбаевтыѕ кґкірегінен жарќын шыќќан болатын. Газет беттеріндегі маќалалары мен сўхбаттары халыќ ќамы їшін жасалуы тиіс мјселелерді меѕзейтін. Барлыєы халыќ їшін, барлыєы дамушы Ќазаќстан  мемлекеті їшін ґз еѕбегін ешуаќытта аямаєан азаматтыѕ елі їшін атќаратын жўмысы кґптен кґп.  Ґзініѕ мемлекеттік саясатќа араласуынан бастап Јбіш Кекілбаев ґз шыєармашылыєы мен ќызметін јрќашан бірге алып жїрген азамат.
 Кекілбайўлы жауапты мемлекеттік ќызметтіѕ ќай саласында жўмыс істесе де ґзініѕ кеѕ ауќымда ойлай білетін ќайраткерлігімен, осы жолдаєы ел игілігі їшін жасалєан іс-јрекеттерді табанды тїрде жїзеге асыра білетіндігімен танылды. Оныѕ ќоєам ќайраткері ретінде кеѕінен танымал болєан кезі Ќазаќстан Республикасыныѕ тјуелсіздік алуымен тўспа-тўс келді. Тјуелсіздікті ныєайту мен баянды ету жолындаєы шешуші сјттерді, маѕызды шешімдерді ќабылдауда оныѕ жоєары парасаттылыєымен ґзіне мол жауапкершілікті ала білетіндігі айќын кґрінді. Елде ўлтаралыќ жанжалдарды болдырмау, саяси мјселелерді ушыќтырмай тиянаќты, дўрыс шешу жолдарын ќарастыруда сарабдал саясаткерге тјн саяси кґрегендік таныта білді. Тјуелсіздіктіѕ алєашќы жылдарында пайда болєан экономикалыќ даєдарыстар мен ґзгеде саяси-јлеуметтік тыєырыќтан шыєу їшін жїргізілген реформалардыѕ халыќ тарапынан ќолдау табуына айрыќша їлес ќосты.   
Белсенді јрекетімен ќоса тереѕ ойлы, мол білімді, єибратты кґсемсґздерімен ел санасын оятып, дјл уаќытында тиісті сґз  айтып та, жазып та келеді. Ол саясатќа сабырлы, салиќалы болып келген болатын. Јбіш Кекілбайўлы мемелекет шаѕырєын кґтеру мен мемелекетіміздіѕ мемлекеттілігін тўраќтандыру ісінде ерекше орын алєан. Алєаш саясатќа араласа бастаєан тўста Јбіш Кекілбаевты бірнеше мјселелер толєандырєан болатын. Олардыѕ ќатарында тіл, јлеуметтік жјне экономикалыќ жаєдай, еліміздіѕ даму мјселесі т.б. болды. Кекілбаев саясатќа шындыєында јдебиеттен келген болатын. Яєни, јдебиетті тўлєалар жасаса, саясатты ќоєамдыќ мїдде жасайды. Сол кездердегі экономикалыќ жаєдай, жалпы халыќтыѕ јл-ауќаты, тјуелсіздік пен ыќпалдастыќ мјселелері тереѕінен толєандырды. 
Тјуелсіздік, ынтымаќтастыќ, ыќпалдастыќ тўрєысында Јбіш Кекілбаевтыѕ ќарсылыєы да аз болмады. Он алты миллион халќы бар елеміздіѕ јл – ауќатын јлсіретпей, еѕбекке жарамды бґлігін жўмыспен ќамтамасыз етіп, табиєи ресурстарымызды ўтымды пайдалану арќылы экономикамызды шикізат ќана емес, дайын тауар да шыєара алатындай етіп нарыќтыќ жїйеде ќайта ќўруєа ќажетті технология мен инвестиция їшін  алдымен экономикалыќ тјуелсіздікті – еѕ басты басым маќсат санау керектігін ўсынды. 
Алєашќы саясатќа араласќан жылдарында Јбіш Кекілбаев ќолда бар кјсіпќорлыќ отандыќ бўйымдар шыєаруєа, отандастарымызєа жаѕа жўмыс орындарын жасап беруге, мўќтаж топтарды јлеуметтік ќамсыздандыруєа айта ќаларлыќтай ат салыса алмай отырєандыєын да жоќќа шыєармады. Ќайта ќўру ќолєа алынєаннан бері іскер топтардыѕ ўлттыќ капитал тїзіп, отандыќ инвестицялыќ белсенділік туєызуєа јлі ќўлыќсыз, ќауќарсыз екендігін айтады. Реформаныѕ јлі де болса жан-жаќты ќаралуы тиістігін алєа тартты. Жаппай кїмјнданушылыќты кїшейту арќылы јлеуметтік шыєармашылыќты асќындату демократияныѕ да, тјуелсіздіктіѕ де пайдасына еместігі аныќ. Реформаны жаќтаушылар мен кґѕілі толмайтындардыѕ екі жаєы да реформаєа ынтаны кїшейтпейді, тјуелсіздікті бекемдемейді, демократияны ныєайтпайды. Кґп уаќытќа дейін екі тарап пиєылы ґзіне ерекше болатын. Біраќ бўл ќоєамдыќ сана бўл ќалпында ќалмайды. Билікте монополизм, экономикада  олигархияшылдыќтыѕ, идеологияда экономикалыќ снобизм мен јлеуметтік кекшілдіктіѕ дамуымыздыѕ ќайшылыєына јкелері сґзсіз еді. Ол їшін мјмілеге келу шарт болатын. Саясатта негізделген демократияны, экономикада кґп мїддесін кґздейтін јлеуметшіл нарыќты, идеологияда адамгершілік пен јлеуметтік бјсеѕдікті ќастерлейтін гуманизм мен либерализмді жаќтайтындар ќатары кґбейетіндігіне сенімі мол еді. Ол їшін мјмілеге келу керек болатын. Оны билікке таласушы кїштер емес, шын билікке ие кїштердіѕ бастаєаны тјуелсіздігіміздіѕ ґміршеѕдігіне кґбірек тиімді болары аныќ еді. Елбасымыздыѕ реформаны жетілдіріп, оєан кґпшілікті кґбірек жўмылдыруєа баєышталєан бастамалары сол маќсаттан шыєып жатќандыєы да белгілі болатын. 
Бїгінгі кеѕ ауќымыды реформаны да санаулы саясаткерлер емес, саналы кґпшілік ќана ойдаєыдай жїзеге асырмаќшы. Жеріне, суына, тіліне, діліне, тарихына, таєдырына ие халыќ ґз егемендігі мен дамуы їшін ат салысары аныќ еді. Елбасымыз жаѕа реформаны ойдаєыдай ґрге басуы їшін ќазіргі Европалыќ одаќтыѕ ўстанып отырєан баєыттары мен ќаєидаларын тегіс ќамтитынын кґрсетеді. Елбасы Нўрсўлтан Јбішўлы евразияшылдыќты аймаќтыќ не континенттік ыќпалдастыќпен емес, басќа да елдермен теѕ мїдделік негізінде ыќпалдасуєа септігі тиетін дјнекер ретінде ќарастырады. Сол арќылы демократиялыќ кеѕістіктіѕ барлыќ ќўрлыќты ќамтып, кеѕейе беруін кґздеді. 
Осы тўрєыдан келгенде, бір-бірімен ара-жіксіз жалєасып жатќан екі ќўрлыќтыѕ арасындаєы мјдени-тарихи байланыстыѕ кеѕейе беруін кґздеді. Егер Евразиялыќ жаѕа одаќ ќўрамында кеѕес республикаларымен ќоса Германия, Тїркия, Ќытай, Индия, Жапония сынды іргелі мемлекеттер болса, ол жаѕа гегемонизмніѕ ўйтќысына айналуына жол бермес еді. Мјселен, ќазіргі Европа одаєындаєы елдердіѕ арасында бір-біріне оѕай еѕсеріле ќоймайтын Англия, Франция, Германия, Испания, Италия сынды мемлекеттер болмаса, теѕ ќўќылыќ ќаєидасы ќатаѕ саќталынбай, јлсіздердіѕ кїштіге ќарсылыєы ќайта бел алып кетуі мїмкін. Мемлекеттер арасындаєы сенімділік пен ыќпалдастыќтыѕ болєанын ќўптаєан Јбіш Кекілбаев, жаѕа гегемонизм мен жаѕа блоктыѕ ќайтадан кїш алуына жол бермейтіндей болу керектігін айтады. Сонда єана европалыќ одаќ ґз јрекеттерін жїзеге асыра алады. 
Барлыќ мјселені ќарастыруда Кекілбаев жалпы саяси жаєдай, тјуелсіздік жолындаєы кїресті алєа тартады. Ќазаќ халќыныѕ ґткені мен болашаєы, тјуелсіздік таќырыбын тереѕінен ойєа салды. Тјуелсіздік ешќашан оѕайлыќпен орнаєан емес. Ол ауыртпалылыќты барлыєына кґтеруді керек етеді. Ґйткені, ґз тізгіні ґзінде емес кісіде, халыќ та ґз мїддесіне жете алмайды. Сондыќтан да біз ќандай ќиындыќ кґрсек те, тјуелсіздік тізгінінен айрылмауымыз керек. Тјуелсіздігімізді сырттыѕ ала кґзінен, іштіѕ алауыздыєынан аман саќтап ќалу – біздіѕ тарихи алдындаєы еѕ басты парызымыз. Барша тыєырыќтан шыєаратын бір-аќ жол – тјуелсіздігімізді тју етіп, тјуекелімізге бекем болу1.   
Тјуелсіздікті ныєайтудыѕ еѕ басым  кепілі – ішкі ынтымаќты ныєайту болып табылады. Ол жоќ жерде тјуелсіздік жай сґз болып ќалады. Оєан жол  бермеудіѕ жалєыз жолы – экономикалыќ ќатынастарды да, саяси ќатынастарды да мейлінше демократияландыра тїсу. Бармаќ басты, кґз ќыстылыќќа жол бермеу. Јркімніѕ ґз еѕбегімен кїн кґруіне єана емес, ауќатты ґмір сїруіне ќўќыќтыќ та, экономикалыќ та мїмкіндіктер жасауєа кїш салу. Ол їшін жїргізіліп жатќан реформадан бас тартуєа болмайды. Жїріп жатќан реформаны кґптіѕ кґѕілінен шыєатындай ќылып, ќайта пайымдау керек. Оныѕ тиімділігіне кґптіѕ кґзі тезірек  жететіндей ќылып, жўмыс, жалаќы, зейнетаќы, јлеуметтік ќызмет мјселелеріндегі шиеленіскен тїйіндерді тезірек шешуге кїш салєан жґн. Біз реформамен тјуелсіздікті ќолда бар табиєи, моральдыќ, интеллектуалдыќ ресурстарды бей-жай жўмсауєа емес, демократия мен нарыќ тетіктерін ўтымды пайдалана отырып, орныќты дамуды ќамтамасыз етуге жўмсауымыз керек. Билік институттары мен саяси партиялар, мемлекеттік ќўрылымдар мен іскер топтар, реформа жаєдайындаєы ќоєам мїшелерініѕ жаѕа жаєдайєа ыѕєайлану процесін аќылєа сыйымды ќалыпта ґтуіне ќам жасап, кїш біріктірілуі керек. Оєан ќўќыќтыќ мемлекет пен азаматтыќ ќоєам ыќпалдастыєы керек. Осы жолдаєы бірлескен ќимылдардыѕ атќарар орны ерекше. Билік институттары јрі тарт та, бері тарт ахуалдан, саяси партиялар жамырай ќол кґтеретін оќиєаларды тосып, былайєы кезде ќалєып отыратын бойкїйездіктен арылып, ел ќамын ойлайтын шынайы саяси плюрализм ахуалына тезірек кґшкендері дўрысыраќ. Сонда єана ќоєам ґзін ќинаєан мјселеніѕ ыќтимал шешімін уаќытылы таба алады. Сонда єана тўсында барша, жалпы болып бар міндетті жалќыныѕ мойнына артып ќойып, артынан ойдаєыдай іс шыќпаса, бар жауапкершілікті де соєан итере салатын јлеуметтік масылдыќтан тезірек айыєады. Јр нјрсеге дер кезінде баршамыз болып назар аударып, баршамыз болып шешім іздемесек, ќапы соєып ќалар тўстарымыз кґбеюі јбден мїмкін. 
Тјуелсіздікті ныєайту жолында ќоєам ішкі, сыртќы мјселелерді жаѕа отаршылдыќтыѕ жолын бґгейтіндей ќылып шеше білу арќылы єана жан саќтай алады. Кез келген мемлекет ґз саясатын кїллі адамзат ќауымдастыєында ґзі орналасќан ќўрлыќта, ґзімен шектес аймаќта ќалыптасќан ахуалды мўќият їйлестіре отырып жїргізуге тырысады. Біздіѕ сыртќы дїниемен ыќпалдастыєымыз осы їш деѕгейдіѕ їшеуінде де ќатар жїзеге асып жатуєа тиіс. Ќазіргі адамзат Кеѕестер Одаєыныѕ ќўлауы арќасында ќос кіндікті тайталас жаєдайын ќўлатып, ондай бір-бірініѕ ізін аѕдыєан теке тірестік ахуалєа ќайта тїскісі келмейді. Тапшылыќ идеологияныѕ одан шаєындау ауќымдарда да белеѕ  алуына мїдделі емес. Біз бір кезде тайталас идеологияныѕ бетпе-бет келген шарпылыс аймаєында ґмір сїрген болатынбыз. Кейін шарпылыс їрдістен бјсеѕдік їрдіске кґшетін мемлекетаралыќ ќарым-ќатынас Еуразия кеѕістігінде ґркен жайєан еді. Ал ґзіміз ќўрамдас бґлігі болып келген кеѕістік кешегі тайталаста жеѕіліп ќалып, басќаларды жеѕіске жеткізген, экономикалыќ, саяси, ќўќыќтыќ стандарттарєа тезірек ќол жеткізуге мїдделі едік. 
Бізге тјуелсіздік ќымбат болса, ТМД елдерініѕ ќай-ќайсысына да јлемдік жјне континенталдыќ ќатынастарєа тезірек ўластыратын кґп деѕгейлі, кеѕ ќарымды ыќпалдастыќќа, жалпы планеталыќ жјне континенталдыќ интеграция кеѕістіктеріне батыл ќадам басуєа ўмтылєанды басым міндет санаєанымыз тиімді. 
Јбіш Кекілбаевтыѕ саясатќа келгелі бергі уаќытында еліміздіѕ Конституциясы тґрт рет ґзгеріске ўшыраєан болатын. Жоєарєы Кеѕес жўмысына кірісе сала, оєан елеулі ґзгерістер енуіне тура келді. Ґйткені, Президент институты ќўрылды. Парламентті жартылай кјсібилікке кґшірді. Кґп ўзамай егемендігімізді жария еттік. Соєан байланысты одаќпен ќарым-ќатынасымызды ќайта пайымдадыќ. Экономикалыќ реформа ґрістеп, меншік алуандыєы келді. Республиканыѕ ішкі ќўрылысы мен басќару жїйесіне де кґптеген жаѕалыќтар енді. 1993 жылы ґз Конституциямызды ќабылдадыќ. Алайда оныѕ барлыєы тарихтан туындап отырєандыєы мјлім. 
Конституциялыќ  реформаныѕ кїрделі ќўбылыс екендігі, оныѕ ќоєамныѕ конституциялыќ санасына тікелей тјуелді екендігі, ал оныѕ бір кїнде ќалыптаса салмайтындыєы ґзгелердіѕ тјжірибесінен де, ґз тјжірибемізден де тїсінікті. Алєашќы Конституция тјуелсіздік алуымызда іле-шала ќабылданды. Ол кезде саяси дербестік пен жаѕаша дамудыѕ ќыр-сырына жете ќанбаєан еді. Тјуелсіздіктіѕ алєашќы жылдары бўрын-соѕды байќамаєан кґп нјрсеге кґз жетімді болды. Демократиялыќ романтизмнен айыєып, демокатиялыќ реализмге ауысар кез келген болатын. Ол мемлекеттік билікті тїбегейлі ќайта пайымдауды талап етті. Ґйткені, кешегі тоталитарлыќ кеѕестік ќоєамды демократияландыруы мемлекеттік билікті айта ќаларлыќтай јлсіретті. Енді сол кеѕістікте жаѕа сипатты даму жолын аѕдап тјуелсіз мемлекеттер мен демократиялыќ ќоєамдар орнату їшін билік жїйесіне жаѕаша сындарлылыќ дарытпай болмайтынына кґз жете бастады. Јйтпесе, билік бґлісу ќаєидасын тиісінше наќтыламайынша, билік институттарыныѕ ќўќыќтары мен міндеттерін, ґкілеттері мен  шарттарын наќты мґлшерлеп, наќты межелемейінше, олардыѕ ґзара ыќпалдастыєын ќўќыќтыќ негізде жїйелемейінше, демократияныѕ бір жаєынан анархизмніѕ, екінші жаєынан  авторитаризмніѕ ќауіпінен арыла алмайтыны белгілі еді. Ол деген кешегі кеѕестік империяныѕ киген кебіні енді балаѕ тјуелсіз мемлекеттердіѕ де киюіне жол беріп ќою болып шыєар еді. 
Енгізілген ґзгерістер мен тјуелсіздік жолындаєы жаѕа ќадамдар, елбасыныѕ реформалары мен тјуелсіздіктіѕ тјуекелін арттыру їшін пайдаланатынына ныќ сеніміміз мол. Реформа мен тјуелсіздік орныєа тїскен сайын демократияныѕ да ныєая тїсетіні ешќандай кїмјн туєызбаса керек. 
Демократия жайында, ќоєамдыќ ахуалєа тек басшы мен заѕ єана емес, электорат та жауап береді. Ґйткені, ондай ахуал билік институттарыныѕ да, азаматтыќ ќоєам институттарыныѕ да, оппозициялыќ  кїштердіѕ де конституциялыќ мјдениетті ќаншалыќты ќатаѕ ќадаєалайтындыєына тікелей тјуелді. Сондыќтан да, дамыєан демократия елдерінде кеѕінен тараєан: «Дўрыс жаєдайда ґмір сїргіѕ келсе, ќай сайлауда да тек дўрыс адамдарєа дауыс бер», - деген ќаєиданы ќўптау ол јрбір сайлаушыныѕ ныќ сенімін білдіреді.       

2.2. Јбіш Кекілбайдыѕ тјуелсіз мемлекеттегі «Отан тарихы» туралы кґзќарасы. 
Јбіш Кекілбайўлы бўл таќырып тўрєысындаєы кґзќарасы ґте бай јрі кґлемді. Оныѕ «Шандоз» атты тарихи-єўмырнамалыќ баяны жалпы ќазаќ халќыныѕ тарихына арналєан. «Махамбет Ґтемісўлыныѕ 200 жылдыєына» тарту етілген бўл тарихи баянда жалпы ќазаќ халќы мен жўртыныѕ ґмірі  бейнеленеді.
Махамбет – ўлттыќ тарихымыздыѕ еѕ кїрделі жылдарындаєы ерекше кґзге тїскен ерен тўлєа. Тјуелсіздік дјуірінде ол бўрынєыдан бетер биіктей тїсті. Баршамыз білетін жалынды жырларыныѕ бўрын аѕєарыла ќоймаєан ќырлары мен сырлары ашыла тїсті. Аќын таєдырыныѕ талай жўмбаєы айќындала бастады. Ол їшін жыр сўѕќарыныѕ ґмір жолы мен жан дїниесіне ґзі кґтерілген зјѕгір биік деѕгейден кґз тастау керек еді. Сонда оныѕ кїрескерлік жігері мен суреткерлік шабытын сусындатќан елдік тарих пен јлеуметтік шындыќтыѕ ўлан-єайыр жазиралары кеѕінен ќамтылып, жыл ґткен сайын жаќындай да жарќырай тїсер рухани бейнесініѕ ґміршеѕдігі мен ґнегелілігі молынан зерделене тїсер еді. 
Кґрнекті жазушы Јбіш Кекілбайўлыныѕ бўл тарихи-єўмырнамалыќ баяны осындай маќсатпен жарыќ кґрген. Махамбеттіѕ аќындыќ жјне азаматтыќ  болмысын ќысќа єўмырыныѕ ауќымымен шектемей, ґмір сїрген отаршылдыќ дјуірініѕ шытырман шындыєы мен жанын пида еткен ўлт-азаттыќ ќозєалыстардыѕ шерлі шежіресі арасында ќарастырып, ел бірлігі мен тјуелсіздік баяндылыєы сарынында толєайды.   
Бўл шыєарманыѕ негізгі ґзегі – жазушыныѕ ќазаќ халќыныѕ Ресей империясына бірігуі тўсындаєы ел мен жердіѕ, ўлт пен дінніѕ жалпы кїйзелген жаєдайын меѕзейді. Махамбет пен Исатай ќазаќтыѕ елеулі тўлєаларыныѕ ґн бойындаєы ерекше ќасиеттері айќын кґрініс тапќан. Оєан ќоса сол замандары Ресей империясымен тїзген саясаттыѕ кей тўстарын аша тїскен. Бўл баян Махамбет ерлігі тўсында ґрбиді. 
Махамбет ешќашан ел ішінде патша мен јкімніѕ араласуымен јділет орнайды дегенге сенбейтін. Осы жылдары Махамбет їстінен іс ќозєалєан болатын. Шекара Комиссиясы Махамбетке не жаєдайда да сенбейтінін білдіріп, оны Батыс Оралдан алып келуін Баймаєамбетке тапсырєан. Осы арада ќозєалыстыѕ басталуын сезінген патша ўлыќтары сескене бастады. Жјѕгір ханныѕ тїбіне жеткен топ ендігі ќауіптіѕ болмайтынына сенімді емес еді. Шекара Комиссиясыныѕ ендігі тўстаєы јрекеті Махамбетті ќолєа тїсіру. Бўл іс Баймаєамбетке тапсырылды, алайда бўл істен ќалай ќўтылу жолын жан-жаќты іздестіре бастаєан сўлтан екі ойлы еді. Орынбор Махамбет туралы  ќайта-ќайта сўрау ала бастады. Баймаєамбет ендігі тўста Махамбетті ўстап јкелуден ґзге шара ќалмаєанын байќап, оны патша бўйрыєы бойынша ќолєа тїсіреді. 1838 жылдыѕ 12 шілдесінде Аќбўлаќтан 12 шаќырым жердегі Шейітсайда Исатайды ґлтіреді. Кґп ўзамай 1846 жылы 19 ќазанда Кґк Жайыќ бойында Махамбет ќаза болады. 
Исатай кґтерілісі тарихи маѕызы зор кґтеріліс болды. Сол замандаєы мўсылман јлемініѕ жалпы ќазаќ еліндегі кґрінісі патша јкімшілігініѕ ќатаѕ баќылауында болатын. Јр молда есепке  алынып, оларєа тым ќатал ќаралды. Нарындаєы ќозєалыста бўл пиєыл байќала ќоймады. Алайда, патша јкімшілігініѕ негізгі идеясы – ќазаќ даласында бўл јрекетті тїбегейлі жою еді. Еділ бойы Орал тауы арќылы тарайтын діни ыќпалды бўл аймаќтардыѕ ќазаќ даласынан бўрын отарлануы салдарынан патша саясаты јлдеќашан ґзіне ыѕєайланєан болатын. Патша идеологтары Исатай мен Махамбет ќозєалысыныѕ «діндер ќозєалысына» айналмауын ќўнттаса, ўлт-азаттыќ ќозєалысына айналмауын да солай ќўнттады. Сондыќтан, олардыѕ бір тобы оны їйреншікті «феодалдар соєысы» ауќымына ќарай ойыстыруєа тырысты. Ќазаќстандаєы патша отаршылдыєыныѕ їш іргелі тўлєасы – Неплюев, Игельстром, Перовский ќазаќтардыѕ Ресей озбырлыєына ќарсы кїресініѕ їш кезеѕінде їш кейіпті саясат ќалыптастырды. Јбілќайыр тўсында басталєан јскери, аграрлыќ отаршылдыќќа ќарсы кїресті Жјдік пен Ґсеке јулеттері арасындаєы династиялыќ баќталастыќты ќоздыру арќылы тойтарып отырды. Ол кездегі јулетаралыќ тайталас жалпы ќазаќтыќ мемлекеттілікті ќайтадан ќалпына келтіру жолындаєы Јбілќайыр мен Абылай талпыныстарын жїзеге асыртќызбай тастады. 
Ќазаќ мемлекеттілігін ежелден ќўрап келе жатќан їш арыс їш ўлысќа ќайта бґлініп кетті. Енді сол «ўлыстыќ» хандыќтарды одан јрі ыдырату керек болды. Оны барон Игельстром ќолєа алды. Шонжарларды бір-біріне айдап салды. Бўл тјсіл оѕай єана хандыќ билікті ќаќыратып берді. Біраќ, билер, старшындар мен батырлар хансыз ќалєандарына ќапы ќалмаєанымен, мемлекетсіз ќалєандарына ќиналды. Жаѕаша мемлекеттесудіѕ жолдарын іздестіре бастады. Оны жїзеге асыра алатындай ґз кґсемдерін де туєызды. Сырым Датов ќозєалысы тарих сахнасына осылай шыќты. 
Аќ сїйектер їстемдік еткен хандыќ бірте-бірте феодалданып, билікті бір ќолєа шоєырландыратын ўлттыќ монархия болуєа тырысса, батырлар, билер, ру басылары кґшпенді дїниеге кґбірек тјн тайпалыќ јскери-демократиялыќ республика ќўруєа ўмтылды. Бўл Ресей монархтарын ќатты шошынтты. Игельтром кері шаќырылып алынды. Сырым Хиуаєа ќуылды. 
Француз революциясы жеѕісінен ќатты ќобалжыєан патшайым Кіші жїздегі хандыќ билікті ќалпына келтіргенді жґн кґрді. Ол Кіші жїздіѕ одан јрі ыдырауын жеделдетті. Бўрын јр тайпаны би немесе батыр билесе, енді сўлтан билейтін болды. Олардыѕ јрќайсысы ґз алдына хан болєысы келіп, Кіші жїзді јуелі екіге, сосын тґртке бґліп јкетті. Ќазаќ ќауымын ќаќыратуєа јбден тґселген отаршылдыќ саясаттыѕ технологтары енді сол тґрт биліктіѕ јрќайсысын Ресейдіѕ ішкі аумаќтыќ билік жїйесіне сјйкестендіріп, одан јрі бґлшектей тїсуге ќўлшынды. Кіші жїздіѕ Батыс, Орта, Шыєыс бґліктерінде хандыќ биліктіѕ жойылуы себепті динстиялар жїйесініѕ енгізілуі олардаєы аумаќтыќ ќўрдымдануды бўрынєыдан бетер кїшейтуге мїмкіндіктер туєызды. 
Ал Ішкі Ордада патша јкімшілігі аса ќарќынды јрі жемісті ґрістеп жатќан феодалдану процесіне тап болды. Шаруашылыќ жїргізуде, мјдени-тўрмыстыќ салада Ішкі Ресейлік  стандарттарєа ўмтылєан Жјѕгір хан хандыќ билікті саќтап ќалуда табандылыќ танытты. Мўндаєы бўрынєы рулыќ элитаны биліктен аластату, аумаќтыќ майдалануды одан  јрі жеделдету, жерге меншіктілік енгізу феодалдануды мейлінше ќарќындатты. Жаѕа жаєдайда аќ сїйектер јулеті бўрынєы таќќа таласатын алауыздыќтан гґрі тґрелер їстемдігін ныєайтатын «аќ сїйектер ынтымаєы» јлдеќайда тиімді екенін тїсіне бастады. Бўл отаршылдыќ идеологиясы кґздеген тїздіктерді мемлекеттік дербестікті ќайтадан ќалпына келтіретін мїмкіндіктердіѕ бјрінен айыру ќаєидасымен сјйкеспеді. «Патшашыл» , «ресейшіл» Жјѕгір билейтін Ішкі Ордада хандыќ билікті жою жолындаєы одан арєы јрекеттерді астыртын жїргізуге тура келді. 
Жјѕгір жїзеге асырєан жаѕаша жер бґлісу мен билік бґлісу Ішкі Ордадаєы ішкі  наразылыќты кїшейтті. Бўрынєы рулыќ элита жоєары дјулетті топ болу тїгілі орта дјулетті топ бола алмай ќалды. Ќауымда екіге жарылу ќауіпі туды. Нарын бойында бўрќ ете ќалєан Ќайыпќали Есімов кґтерілісін билікке таласќан «феодалдар соєысына» жатќызуєа болєанымен, одан он жылдан соѕ бас кґтерген Исатай кґтерілісін ол санатќа ойланбастан ќоса салу ќиын еді. Ґйткені, бўл кґтерілісте халыќтыќ сипат басым болды. Сондай-аќ оны тапыќ кїреске жатќызу да ўшќарылыќ болар еді. Ґйткені, марксшілдік маєынадаєы таптыќ кїреске кґптеген сипаттары бойынша їйлесе ќоймайтын. 
Оєан біраз уаќытќа дейін Орынбор јкімшілігіне де онша мјн беріп жарытпады. Генерал-губернатор В.А.Перовскийді одан гґрі Жјѕгір ханныѕ саяси ґркґкіректігі кґбірек алаѕдатќан тїрі бар. Ґйткені, ол орыс їкіметі ќанша оќытып, ќанша баулыса да мемлекеттік дербестік пен мўсылмандыќ мјселесінде ґз дегенінен басќаєа илікпеді. Сондыќтан да, генерал-губернатор жер бґлісу мен салыќ салуда кґпе-кґрінеу жіберіліп отырєан ґрескелдіктер салдарынан туындап жатќан ќара сїйек ру басыларыныѕ наразылыєына біразєа дейін кґз жўмып ќарады. Тіпті ол жайында Петербургте ешќандай хабар да бермеді. Одан гґрі Астрахан губернаторы кґбірек алаѕдаушылыќ білдірді. Бір кезде ќазаќтардан келген ќауіпті ќазаќтардыѕ ќолымен бґгей тўру їшін ќўрылєан Бґкей Ордасыныѕ ґзі бїлікшілік орталыєына айналып кете ме деп абыржыды.
Ол кезде Перовскийді ќара сїйектердіѕ наразылыєынан гґрі Ішкі Ордада ашыќ бой кґрсете бастаєан аќсїйектік астамшылдыќ кґбірек ызаландырып жїр еді. Бўќара тарапынан кґрсетілген јлгіндей ќарсылыќ аќ сїйектер желбауыздыєын едјуір тежейтініне сенді. Ґз ќауымынан ќолдау кґрмеген саяси элитаныѕ амалсыз отаршыл ґкіметтіѕ ќол астына кіретін јдеті де жоќ емес еді. Ондай јрекет бодан ќауымды мемлекеттік дербестік, ўлттыќ тўтастыќ, јлеуметтік ынтымаќтан адаландыра тїсер еді. Сондыќтан, олар саяси элитаны кґрер кґзге сатып алу арќылы ќалыѕ бўќараныѕ наразылыєын туєызып, бодан ќауымдары оќтын-оќтын јлеуметтік соєыстарєа айдап салып отыратын.
Нарын кґтерілісі, В.А.Перовскийдіѕ кґзќарасынша, ўзаќ уаќытќа дейін шаруалар кґтерілісі сипатына ґрістеді. Жер мен салыќ тґѕірегінде ґрбіді. Оєан бірден бір айыпты хан, сўлтандар жјне оларєа ерген жјреуке ру басылары деп табылды. Барлыќ наразылыќ соларєа ќарсы баєытталды. Ол јрекеттер де кґшпенді ќауымдарєа ертеден етене экономикалыќ ревеншизм – барымта-сарымта дјрежесінен аса ќоймады. Ондай кезде јлгіндей жанжалдарєа араласу – патша јкімшілігі їшін жайына жатќан жыланныѕ ќўйрыєын ґзі келіп басу болар еді. Сондыќтан да, Перовский аѕыс аѕдап баєуєа тырысты. 
Наразылар ќатары кґбейе тїсті. Жіѕгірдіѕ екі губернаторєа бірдей ќол жайып, ешќандай кґмек ала алмаєаны кґтерілісшілерді жігерлендірді. Хан ќалыѕ тґмпештіѕ астында ќалды. Отаршыл јкімшілік ол кезде де тергеушілер жіберумен єана шектеліп, Ішкі Ордадаєы кикілжіѕнен бойын аулаќ ўстады. Ол тек Исатай ќозєалысы, Шґке Нўралиев айтќандай, ґз алдына республика болып, дауларды ґзі ќарап, жазыќтыларды ґзі жазалап, шын мјніндегі ќос ґкімет орната бастаєан тўста єана ќозєалды. Мўндай ашыќ баєынбаушылыќты одан јрі асќындырып жіберуден сескенді. Бўл тек јлеуметтік бой кґрсету емес, наєыз ќарулы саяси јрекет еді.  
Патша ґкіметі їшін бўл кґтеріліс ќауіпті еді. Ўлттыќ мемлекеттілікті ќайтарып алу жолындаєы кїрес ќазіргідей бґлек-бґлек хандыќтардаєы оќшау-оќшау ќозєалыстардан тўрмай, ќазаќ даласын тїгел ќамтыєан тўтас майданєа айналып кетсе, Ресейдіѕ сол кездегі геосаяси жоспарларыныѕ кґбініѕ кїлін кґкке ўшырар еді. 
Хандыќ биліктіѕ халі мїшкіл еді. Перовский абыржи тїсті. Хандыќ биліктіѕ мўншама ќауќарсыздыєы халыќты да аздырып жіберген-ді. Тарихи тўлєалардыѕ бўл тўста ґз жерлеріне деген икемділігі таныла бастады. Олардыѕ алєашќысы Махамбет еді. Жјѕгір хан  ґле-ґлгенше Махамбетті Исатайдыѕ еѕ бірінші одаќтасы јрі еѕ басты дем берушісі санап ґткені белгілі. Соныѕ даулы аузына сенген патша ўлыќтары да ґз ќўжаттарында Махамбетті дјл осылай «ўлыќтады». Аќын ґлеѕдері де ерекше екені белгілі. Алєашќысы – Ордада жїргендегі ґлеѕдері. «Хан емессіѕ ќасќырсыѕ», «Есіл ерді». Екінші топ – Нарын жырлары. «Ереуіл атќа ер салмай», «Беркініп садаќ асынбай», «Азамат ердіѕ баласы». Їшінші топ – Жайыќ сыртында туєан шыєармалар. «Жаќия», «Аспандаєы бозторєай» , «Мўнар кїн», «Желк-желк еткен ала ту». Бўл топтаєы шыєармаларды хронологиялыќ жаєынан екіге бґлуге болады. Исатай ґлгенге дейінгі жырлар, Исатай ґлгеннен кейінгі жырлар. 
Махамбет жырлары ќазаќ елі мен жерініѕ мўѕымен ќайєысы болды. Махамбет жїрегінде еѕ басты шер-шемен – сол бір ќайырсыз ќоныстаєы сормаѕдай халќыныѕ келеѕсіз таєдыры. Жатса да, тўрса да ойынан кетпейтін жалєыз уайымы да сол: «Арєымаќтыѕ баласы аз оттар да, кґп жусар – талаудан татќан дјмі бар; азамат ердіѕ баласы аз ўйыќтар да, кґп жортар – дўшпанєа кеткен ары мен барымтаєа тїскен малы бар». Оныѕ басты мўраты да сол: дўшпанєа кеткен ары   мен  барымтаєа тїскен малы, демек, жат ќолындаєы жері мен езгідегі елі їшін аз ўйыќтап, кґп жортатын мігірсіз кїрес. 
Махамбет ґз тўсындаєы хан-тґрелермен майлы ќасыќтай аралас, ќыл ґтпестей тату болмаєаны мјлім. Оныѕ ќай тўстаєы басылымдары мен ел аузындаєы жырларыныѕ бјрінен де аќ сїйектермен ат ќўйрыєын їзісіп ґштесіп ґткендігі кґрінеді. Оныѕ ханмен тек ґз намысы, ґз мїддесі їшін емес, ел намысы, ел мїддесі їшін кетіскені рас. 
Аќын јлеуметтік ќараулыќтыѕ астарын хан мен тґѕірегіндегі халыќтан ќаралай алыстап кеткен аќ сїйектік ґркґкіректігінен, жалпыєа жаны ашымайтын ґзімшілдігінен кґрді. Махамбет отаршылдыќќа ќарсы ќайран табудыѕ орнына, ґздері билік пен байлыќ ќуалап, басќыншыныѕ сойылын соєып кеткен аќ сїйектер ќауымын ґз тўсындаєы   ќазаќ ќоєамы їшін ќасірет деп білді. Алдымен солардыѕ їстемдігінен ќўтылмай, отаршылдыќтыѕ ќўрыєы ўзармаса, еш ќасќармайды деп ойлады. 
Махамбет – наєыз ўлт-азаттыќ ќозєалыстыѕ кґсемі. Оны атќа мінгізген тек ґз басыныѕ емес, езгіге тїскен елініѕ, ўйытќысы айрыла бастаєан ўлтыныѕ мїддесі. Бір жаєынан, ќазаќ билері мен аќындарына тјн аќиќаттан аттамайтын рухани ќайсарлыќты танытса, екінші жаєынан ќазаќ даласындаєы хандыќ биліктіѕ кґп нјрседе, мыќтап сыр білдіре бастаєанын байќатады. Отаршыл озбырлыќтыѕ алдында ўлттыќ  билік ґзініѕ оралымсыздыєы мен дјрменсіздігін јбден јйгілеп берді. Ќауым ґз таєдырын ќауіпті межеге жеткізген билік тозєындыєына ќатты алаѕдаулы еді. Хандыќ биліктіѕ тарихи келешегіне кїмјнді кїшейте тїсетін объективті де, субъективті де жјйттер баршылыќ еді. Ол тек сґз болып отырєан кезде єана кґзге тїскен келеѕсіздіктер емес болатын. 
 Ќазаќ хандыќтары Шыѕєыс ханныѕ тірі кезінде балаларына еншіленген далалыќ ўлыстардаєы ХЇІ-ХЇІІІ єасырлардаєы саяси ґзгерістер нјтижесінде пайда болєан. Еуразия кґлемінде јлденеше єасырлар бойы їстемдік еткен Шыѕєыс хан тїзген билік жїйесініѕ мыќтап сыр алдырєан тўсы Алтын Орданыѕ ќўлауы болды. Соныѕ салдарынан, бўрын јлемдік империя кїшпен біріктіріп отырєан отырыќшы дїние мен кґшпенді дїние ќайтадан ірге ажыратып, екіге бґлініп кетті. Отырыќшылыќ феодалдыќ ќатынастар ныєайып, діни идеология їстемдік ќўрды. Кґшпенділер ежелгі їрдістер ауќымынан тўрмыста да, саясатта да кґп алшаќтай ќоймады. Бўл тарихи ќалыптасќан тґл мемлекеттілікті екі оттыѕ – сырттаєы басќыншылыќ пен іштегі наразылыќтыѕ ортасында ќалдырды.
Ќазаќ ќауымыныѕ сол замандардаєы хјлі тек саяси келеѕсіздіктерден єана емес еді. Барлыєы ґркениеттік даєдарыстан бастау алєан болатын. Бўл тек ќазаќтардыѕ басындаєы єана ахуал емес еді. Индустриялыќ дамудыѕ пайда болуы јуелі јлемніѕ тек бір ќўрлыєыныѕ баєын жандырып, ќалєандарына ќасірет болып жармасты. Ґйткені, ол ґзгеніѕ базарына, шикізаттарына, жўмыс ќолдарына кґз алартуды кїшейтіп еді. Бўрын тек кґрші саяси кеѕістіктерді єана ќамтитын отаршылдыќ басќыншылыќ енді бїкіл јлемді тегіс шарпи бастады. Бўл халыќтардыѕ сыртќы ыќпалдастыќќа, іштегі ынтымаќќа мейлінше мўќият ќарауын талап етті. 
Бодан елге де, тјуелсіздік тўєырына енді кґтерілген елге де јлеуметтік кикілжіѕдерден гґрі азаматтыќ татулыќ ќымбатыраќ екендігіне бїгінгі јлем айќыныраќ кґз жеткізіп отыр. Ќандай болмасын ўлт тек тјуелсіздік жаєдайында єана ґз мїддесіне жете алады. Тјуелсіздік ќана оєан ґзініѕ кґп єасырлыќ саяси-рухани тјжірибесін заманалыќ ґзгерістер тўрєысынан ќайта зерделеп, бїкіл адамзаттыќ дамуєа орайлас ґркениеттік сјйкестілікке ќол жеткізуге жол ашып бере алмаќшы. Махамбет бізге, еѕ алдымен, осы тўрєыдан аса ќымбат. Себебі, оныѕ ґмір сїрген дјуірінде ќазаќ даласы отаршылдыќтыѕ аяусыз алќымдаєан аймаќтарыныѕ бірі болды. Оныѕ есесіне, ол сол кездіѕ ґзінде кейін јлемдік ауќымдаєы еѕ басты шешуші саяси процеске айалєан ўлт-азаттыќ ќозєалысыныѕ еѕ алєаш ќанат жайєан кеѕістігіне айналды. Ґткен  ХХ єасырда єана дегеніне тїбегейлі жете бастаєан бўл ґміршеѕ ќозєалыстыѕ іргелі кґсемдері бола білген бірегей тўлєалары бірде сол былаєай заманныѕ ґзінде ереуіл атќа ер сала білді. Олар кїллі адамзаттыѕ ўранына айналєан «Еркіндік, Азаттыќ, Бостандыќ, Теѕдік, Тјуелсіздік» туын алдымен ќолєа ўстап, аспандата биік кґтерді. Адамдарды ќанау мен ќорлауєа, халыќтарды ґгейсіту мен кемсітуге, мјдениеттер мен дјстїрлерді басынуєа, діндер мен тілдерге ќол сўєып, елдік пен мемлекеттілікті аяќ асты етуге ќарсы кїреске шыќты. 
Ќазаќ даласындаєы азаттыќшыл аќыл-ойдыѕ бас сардарларыныѕ санатында айбынды аќын Махамбет те алдымен ауызєа ілігеді. Оныѕ жан-жїрегіѕді тїгел баурап алатын ґжет те ґктем жырлары јлі кїнге жаныѕды тебірентер бостандыќ дўєасындай пјрменді. Олар кїні кешеге дейін бізді елдікке, теѕдікке, бостандыќќа шаќырып келсе, енді соларды мјѕгілік баянды ететін бірлікке, ґркениеттілікке, ґрелілік пен рухани кемелдікке шаќырады. 
Бўл тарихи-єўмырнамалыќ баянда Јбіш Кекілбайўлы ќазаќ елініѕ жаєдайын Махамбет тўсында айќын кґрсете білген. Ерекше тўлєа, елі їшін, жері їшін аянбай еткен ерен еѕбегі јлі кїнге јрбір ќазаќ жїрегінде саќталєан. Ќаламгер Махамбеттіѕ  ґн бойына біткен ерекше ќасиеттерін оныѕ шыєармалары арќылы да кґруге болатындыєын меѕзейді. Еліміздіѕ келешегі їшін јуел бастан «Тјуелсіздік, Теѕдік пен Бостандыќ» сияќты арманды шынайы ґмір кґрінісіне айналдыруда ґз кїшін аямады. Осы шыєарма арќылы жазушы ќазаќ елініѕ таихынан сыр шертеді.

Ќорытынды
Бўл таќырыпты зерттей келе, аса кґрнекті мемлекет жјне ќоєам ќайраткері, жазушы, драматург, сыншы, философ, кґптеген мемлекеттік сыйлыќтардыѕ иегері, јлемніѕ кґптеген елдеріне танымал болєан Јбіш Кекілбайўлыныѕ шыєармашылыєы, ќоєамдаєы орны мен жан-жаќтылыєы, шебер саясаткер ретіндегі рґлі,  мемлекет кґлеміндегі атќарып жатќан іс-јрекеттері, ўлт пен халыќ жаєдайына, тіліне деген оныѕ жанашырлыєы кґрсетілді.  Оныѕ ел кґлемінде, ўлтаралыќ ќатынастыѕ ныєаюы мен жалпы јлеуметтік – экономикалыќ дамудыѕ шеѕберіндегі атќарєан, атќарып жатќан еѕбегі аз емес.
Јбіш Кекілбайўлы Кекілбаев тереѕ мазмўнды ой-пікірлерін, ќоєамдыќ-саяси кґзќарастары мен ой толєаныстарын, дїниетанымын єылыми философиялыќ тўрєыдан зерттеп, сараптау ќажеттігін заѕды ќўбылыс. Ойшыл философтыѕ ќоєам мен мемлекет ќайраткері ретінде жјне зор шыєармашылыќ еѕбегі арќылы халќымыздыѕ јлеуметтік жјне рухани дїниесіне, мјдени ґміріне ќосќан їлесі зор. Оныѕ ќаламынан туєан дїниелерде ќамтылєан ўлттыќ болмыс мјселелері: мјдениет пен тіл, діл мен дін, тўрмыс-салт пен тарихи жады жјне болашаќ, сонымен ќоса басќа да сан алуан идеялары автордыѕ дїниетанымдыќ кґзќарас ерекшеліктерініѕ кїрделілігі мен ауќымдылыєыныѕ айєаєы. Јбіш Кекілбайдыѕ еѕбектері  тарихи сырєа толы јрі ерекше мјнге ие. Ќаламгер јр тїрлі таќырыпты жан-жаќты талќылап, жеткізе біледі. Оныѕ балалыќ шаєынан бастап, есейіп, мемлекет ќайраткері санатына  келген тўсыныѕ ґзінде жадынан бір сјтке де шыєармашылыєы ќалєан емес. Бала кїнгі ќиыншылыќтарын ґз шыєармаларында тўлєа ґмірімен сипаттай білді. Соєыс зардабын тартќан ауыл бейнесін, азып-тозєан ауыл тўрєындарыныѕ сипатын ерекше суреттеп, оєан жан бітірді. Оныѕ шыєармалары жан-жаќты таќырыптарєа арналып жазылєан. Тіпті, «Абылай хан» пьесасыныѕ ґзі шетелдік жазушылардан кем ќалмады. Јбіш Кекілбай шыєармаларыныѕ негізгі таќырыптары тјуелсіздік, елдік, јділеттілік, бостандыќ, дін, діл, мјдениет пен ґркениет, јлеуметтік жјне экономикалыќ жаєдай, жалпы јлемдік даму, ќазаќ халќыныѕ тарихы, салт-дјстїрі мен менталитеті тўрєысында жан-жаќтылыєымен ерекшеленеді.  Јбіш Кекілбаев туындыларын философиялыќ деѕгейде байыптау ќазаќ философиясыныѕ тўтастыєы мен мирасќорлыєын кґрсете келіп, халќымыздыѕ дїниетанымдыќ ерекшеліктері арќылы јлемдік мјдени кеѕестік бірлігінен орын алады жјне ґзініѕ ой кешу дјрежесі бойынша халќымыздыѕ рухани болмысын бїкіл јлемге таныстырудыѕ тўлєасы ретінде танылады.  
Тек ќана ќазаќ жерінде емес, сонымен бірге шетелдік деѕгейде танымал болєан Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєамымызды алар орны ерекше. 
Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ Мјдениеттік орталыєында 2007 жылдыѕ 28 ќарашасында кґпшілік кґѕілін кґншіткен іс-шара ґткен болатын. Ол – «Ќазаќ зиялылары туралы антология» сериясымен дїниеге келген, бїгінде ќазаќ јдебиетініѕ абызына айналєан жазушы Јбіш Кекілбайўлыныѕ ґмір жолы мен шыєармашылыєына арналєан екі бґлімнен тўратын фильмніѕ тўсау кесері. Фильм авторы – жазушы, Ќазаќстанныѕ еѕбек сіѕірген ќайраткері Сўлтан Оразалы мен шыєармашылыќ топ діттеген жерден шыќты. Алєашќы кадрлерінен жазушыныѕ кіндік ќаны тамєан, табиєаты таѕєажайып ертегілер елінде жїргендей јсер беретін Маѕєыстау ґлкесін кґз алдыѕа јкелген фильмде ќазаќтыѕ білгілі азаматтарын сґйлете отырып, Јбіш Кекілбайўлыныѕ ґз толєамдары арќылы жазушыныѕ адамдыќ бейнесін, суреткерлік тереѕдігін, перзенттік махаббатын, азаматтыќ биіктігін, ар-ўжданыныѕ тазалыєын, кісілік ќалыбын, ойыныѕ кемелдігін, парасат тўєырыныѕ бекемдігін кґрсеткен. 
Јбіш Кекілбайўлыныѕ ќоєам ќайраткері ретінде сіѕірген еѕбегі аз емес. Еліміз ґз тјуелсіздігін алєан тўстан Јбіш Кекілбайўлыныѕ саясатќа белсене араласуына ерекше сипаттаєы јріптесі, елбасымыз Нўрсўлтан Јбішўлы Назарбаев бастау болды десек ќателеспеген болар едік. Ќоєам ќайраткері ретінде оныѕ экономикалыќ, мјдени, тіл салаларында еткен еѕбегі ауыз тола айтарлыќтай. Оєан ќоса Јбіш Кекілбайўлыныѕ кґлемді маќалалары ќаламгер ретінде ерекше баєаланады. 
Еліміз тјуелсіздік алєан кїннен бастап ќабылданєан барлыќ заѕдарєа ґз ой-пікірін білдірді, жалпы оныѕ ќатысуынсыз ешбір заѕ ќабылдабады десе де болады.  Ќазаќ халќыныѕ, мемлекетіміздіѕ таєдыры шешілген кґптеген тарихи ќўжаттардыѕ ќабылдануында депутат Јбіш Кекілбайўлыныѕ орны ерекше.

 «Ќўрметті Јбіш Кекілбайўлы, Сізге Президенттіѕ Бейбітшілік пен татулыќ сыйлыєын беру туралы шешім ќабылдаєанымды ќуана хабарлаймын.
Туєан халќыѕыз, бїкіл Ќазаќстан жўртшылыєы Сізді республикамыздыѕ кґрнекті мемлекет жјне ќоєам ќайраткері, сарабдал саясаткер, тамаша сґз зергері ретінде таниды, ќадірлеп, ќастер тўтады.
Бўл абырой биігіне тјнті Сіз табиєат ана молынан сыйлаєан аќыл  парасатыѕыздыѕ, ќажымас ќайратыѕыздыѕ, дара дарыныѕыздыѕ арќасында жетіп отырсыз.
Сґз танитын адамды тјнті етпей ќоймайтын кітаптарыѕыздаєы ордалы ойлар, тереѕ толєаныстар, Сіздіѕ мемлекеттік, ќоєамдыќ ќызметіѕізде жаѕаша жалєасып, жарќырай кґрінгені – халыќтыѕ игілігі».                          Нўрсўлтан Назарбаев.

Пайдаланылєан јдебиеттер тізімі
1.	http://www.google.kz
2.	Ќазаќ Ўлттыќ Энциклопедиясы, Алматы 2002ж, ІЇ-том
3.	Парасат 1999ж, №11-12 желтоќсан ( 1-3б )
4.	Парасат 1999ж, №11 желтоќсан ( 3б )
5.	Социалистік Ќазаќстан 1989ж, 14 мамыр
6.	Халыќ Кеѕесі 1990ж, №1
7.	
8.	http://www.mail.kz/ru
9.	http://www.rambler.kz
10.	http://www.ak orda.kz
11.	http://www.asnana.kz
12.	Ана тілі  1999ж , 30 желтоќсан ( 5б )
13.	Егемен Ќазаќстан 1999ж, 3 желтоќсан ( 4б )
14.	Егемен Ќазаќстан 1996ж, 26 наурыз ( 3б )
15.	Жалын 1997ж, №1 ( 42б )
16.	Аќиќат 1993ж, №8 ( 57б )
17.	Ќазаќ јдебиеті 2005ж, 21-27 ќаѕтар
18.	Ќазаќ тілі мен јдебиеті 2006ж, №8 ( 92-95б )
19.	Егемен Ќазаќстан 2005ж, 5 ќараша ( 3б )
20.	Егемен Ќазаќстан 2005ж, 14 ќыркїйек
21.	Ізденіс 2001ж, №4-5 ( 52-54б )
22.	Егемен Ќазаќстан 2002ж, 6 сјуір ( 4б )
23.	Егемен Ќазаќстан 2007ж, 11 шілде ( 5б )
24.	Ќазаќ јдебиеті 2000ж, 24 наурыз
25.	Егемен Ќазаќстан 1997ж, 14 наурыз
26.	Арай 1989ж, №11
27.	Ќазаќ јдебиеті 1999ж, 3 желтоќсан
28.	Жас алаш 1999ж, 4 желтоќсан
29.	Жас ќазаќ їні 2001ж, 6 желтоќсан ( 3б )
30.	ХЌТУ хабаршысы 2001ж, №4
31.	Егемен Ќазаќстан 1999ж, 8 ќазан
32.	Ўлт таєылымы 2001ж, №3 ( 35б )
33.	Егемен Ќазаќстан 2001ж, 1 желтоќсан ( 3б)
34.	Жўлдыз 2007ж, №1 (153б)
35.	Оѕтїстік Ќазаќстан 2007ж, 19 маусым ( 2б )
36.	Кекілбай Ј. «Махаббат мўнарасы», Алматы «Раритет» 2005ж
37.	Кекілбай Ј. «Ханш – Дрия хикаясы», Алматы «Атамўра» 2003ж
38.	Кекілбай Ј. «Шандоз», Алматы «Арыс» 2004ж
39.	Кекілбай Ј. «Азаттыќтыѕ аќ таѕы», Алматы «Ќазаќстан» 1998ж
40.	Дїйсенбаева Ж. «Кекілбай прозасы халыќ аѕыздар жјне кґркемдік шешім», Алматы 1999ж
41.	Джуанышбеков Н. «А.Кекильбаев: очерк жизни и творчества», Алматы 2004г
42.	Кекілбай Ј. «Заманмен сўхбат», Алматы «Жазушы» 1995ж
43.	Кекілбай Ј. «12 томдыќ шыєармалар жинаєы», Алматы 1989ж, 
     ІЇ-том
44.	 Жас алаш 1998ж, 25 маусым
45.	Астана аќшамы 1998ж, 28 шілде
46.	 Егемен Ќазаќстан 2005ж, 15 сјуір
47.	Егемен Ќазаќстан 2003ж, 5 ќыркїйек
48.	Егемен Ќазаќстан 2003ж, 9 ќыркїйек
49.	Егемен Ќазаќстан 2003ж, 10 ќыркїйек
50.	Егемен Ќазаќстан 2003ж, 11 ќыркїйек
51.	Егемен Ќазаќстан 2006ж, 26 наурыз
52.	«Ќазаќ јдебиетініѕ тарихы» 10-томдыќ, Алматы 2005ж, ІХ-том «Кеѕес дјуірі» (229-757б)